Węgiel w portach nadal obecny. Europa zwiększyła import z Rosji w 2025

Jeszcze w niektórych terminalach masowych i na składach widać hałdy węgla. Spiętrzenia przeładunków, zatory w terminalach, kolejki statków z węglem, to już przeszłość.  W 2025 r. globalny transport węgla drogą morską spadł o 2,8% r/r do 1 333,1 mln ton (z wyłączeniem kabotażu), wynika z danych śledzenia statków firmy AXS Marine. Porty załadunkowe i taśmociągi w portach importowych pracowały na wolniejszych obrotach niż rok wcześniej wynika z analizy Banchero Costa Research. 

Rynek napędza popyt na węgiel energetyczny.  W 2025 roku globalny popyt na węgiel energetyczny będzie się nadal zmieniał. Azja wyprzedza, Afryka powoli rośnie, a Europa utrzymuje się w węższym (ale wciąż zauważalnym) przedziale – zauważają eksperci AXS Marine. Ich zdaniem „transport węgla energetycznego charakteryzuje się stabilnością sezonową – w przeciwieństwie do pszenicy czy niklu, które gwałtownie zmieniają się wraz ze zbiorami lub szokami cenowymi”. 

Jedyne wahnięcie w transporcie morskim dało się zauważyć w lutym, co tłumaczone jest  krótszym okresem aktywności flot i terminali masowych oraz spowolnieniem gospodarki ChRL związane z chińskim Nowym Rokiem.

W 2025 r. eksport  Indonezji spadł o 6,9% r/r do 496,1 mln t, a kopalnie odkrywkowe  Australii zmniejszyły dostawy na rynek międzynarodowy o 0,4% r/r do 354,6 mln t – wylicza Banchero Costa Research. Wzrósł natomiast eksport węgla z Rosji o 6,5% r/r do 172,6 mln t. i zastąpił zmniejszenie dostaw tego surowca z USA. Amerykanie odczuli spadek popytu na węgiel  o 10,6% r/r i załadowali go na statki  81 mln t. 

W tym czasie kopalnie RPA uzupełniły rynek i załadunki w portach tego kraju wzrosły  o 3,8% r/r do 64,5 mln t. Dostawy z Kolumbii znacznie spadły, bo aż o 14,9% r/r do 47,6 mln t. Również w portach Kanady załadowano o 2,7% mniej węgla niż w 2024 r., bo jedynie 47,9 mln ton. Z Mozambiku na rynek trafiło mniej węgla o 2,7% r/r (20,7 mln t).

Węglowi liderzy - ChRL, Indie i Japonia

Gospodarka ChRL, Indie i Japonia od lat kreują rynek po stronie importowej. I wahania tego rynku odgrywają istotną rolę w ruchu cen i strumieniach dostaw na szlakach handlowych.  Import węgla drogą morską do Chin kontynentalnych spadł o 11,1% r/r do 379,7 mln t w ok 2025 r. Import Indii zmniejszył się o 5,6% r/r do 223,2 mln ton, a do Japonii spadł o 3,6% r/r do 151,5 mln t.  W okresie styczeń-grudzień 2025 r. gospodarka Korei Południowej zmniejszyła zapotrzebowanie na węgiel o 3,2% r/r do 106,7 mln ton. Zmalał również import do Wietnamu o 0,2% r/r do 56,4 mln ton. Niewielka gospodarka Tajwanu również zmniejszyła import węgla (o 5,7% r/r) do 52,7 mln ton. 

Wszystkie kraje UE importują łącznie ponad 10 mln t węgla więcej niż Tajwan. A i tak w okresie styczeń-grudzień 2025 r. unijny import tego surowca spadł o 1,4% r/r do 63,7 mln t. Również gospodarka Turcji zmniejszyła zapotrzebowanie  o 4,5% r/r do 36,2 mln ton. W wyniku zmian na rynkach globalnych i transformacji energetycznej Unia Europejska jest obecnie piątym co do wielkości importerem węgla drogą morską – zauważa Banchero Costa Research.

Już od 2022 r. kraje UE zmniejszały import węgla i starały się uniezależnić od dostawców zewnętrznych wynika z „Coal 2025. Analysis and forecast to 2030” najnowszego raportu amerykańskiej agencji U.S. International Energy Agency (EIA). Na rynek dostawców wpływ mają malejące przychody ze sprzedaży w wyniku spadku cen węgla. Na rynek transportu morskiego istotny wpływ ma spadek frachtów na przewozy węgla. 

EIA zauważa w raporcie: „Po rekordowym wzroście cen węgla energetycznego podczas niedawnego kryzysu energetycznego związanego z inwazją Rosji na Ukrainę w 2022 roku, w ciągu ostatnich dwóch lat ceny spadły. W 2025 roku były one o około 10% niższe w Europie i o około 20% niższe w Azji w porównaniu z 2024 rokiem, choć w ciągu roku występowały znaczne różnice geograficzne”.

Unia Europejska – 30 mln t na minusie

W 2024 r. UE miała tylko 4,7% udział w światowych morskich dostawach węgla, w porównaniu z 9,9% w 2022 r. Morski import węgla do UE wzrósł w latach 2020-2021 r. o 23,3% r/r do 92,3 mln t, a następnie w 2022 r. o 38,2% r/r do 127,6 mln t. Banchero Costa sugeruje, że powodem był „niższy import gazu z Rosji’.  Jednak już w 2023 r. import krajów UE spadł gwałtownie o 30,4% r/r do 88,8 mln ton, a następnie o kolejne 27,2% r/r w 2024 r. do 64,6 mln ton. 

Wiodący importerzy z Europy powrócili już dwa lata temu do zmiany struktury importu surowców energetycznych na rzecz LNG. W ten sposób węgiel, jako jeden surowiec energetyczny importowany z Rosji został zastąpiony gazem, również importowany z Rosji. W niektórych krajach na wielkości importu surowców energetycznych morzem wpływ ma rozwój energetyki odnawialnej.  Wcześniej, w 2020 r. obserwowaliśmy spadek europejskiego importu węgla o 32,9% r/r, w 2019 r. o 18,3% r/r, a w 2018 r. o 7,6%. 

W 2025  roku sytuacja się ustabilizowała, a terminale importowe rozładowały 63,7 mln t. To oznacza nieznaczny spadek o 1,4% r/r, ale jest to mniej o 50% w porównaniu do podaży węgla w  2022 r. Jeszcze kilka lat temu, pod względem dostaw, Europa była silnie uzależniona od Rosji. Po 2023 r. sytuacja ta uległa drastycznej zmianie.

Górnicy USA wyparli Rosję z UE

W 2021 r. aż 44% unijnego importu węgla drogą morską pochodziło z portów rosyjskich. W 2025 r., po napaści Rosji na Ukrainę, udział węgla z Rosji w imporcie krajów UE spadł do 9,5%. Tu uwzględniono również węgiel kazachski przewożony przez porty rosyjskie. Ale należy zauważyć, że w okresie styczeń-grudzień 2025 r. import węgla do UE z portów rosyjskich niespodziewanie wzrósł o 64,5% r/r do 6,1 mln t, podczas gdy w 2024 r. porty europejskie przyjęły 3,7 mln t węgla przywiezione z morzem z Rosji. 

 Nadal jest to jednak mniej  o 80% w porównaniu z 38,3 mln ton dostarczonych do krajów UE w okresie styczeń-grudzień 2021 r. Najważniejszym dostawcą węgla do Europy w 2025 r. były Stany Zjednoczone. Głównymi beneficjentami zmian w strukturze importu UE byli górnicy z USA, na których przypadało 28,5% europejskiego importu. W 2025 r. masowce dowiozły morzem z USA do UE o 1,2% r/r więcej węgla, ale było to jedynie 18,2 mln t. Były to nadal znacznie niższe dostawy niż w 2023 r. (24,2 mln t w okresie styczeń-listopad 2023 r.).

Drugim co do wielkości dostawcą do Europy jest Australia, z której portów węglowych dotarło 23,2% importu UE w 2025 r. W 2025 r. import z Australii do UE spadł jednak aż o 15,9% r/r do 14,8 mln t. Na trzecim miejscu dostawców węgla uplasowała się Kolumbia z udziałem 14,5% w 2025 r. W 2025 r. z Kolumbii do UE statki dostarczyły do terminali masowych Europy więcej węgla o 1,6% r/r (9,2 mln t). Było  to znacznie mniej niż 14,8 mln ton w okresie styczeń-grudzień 2023 r.

Sprawdziły się przewidywania EIA, że w 2025 r globalne zapotrzebowanie na węgiel osiągnie 8 845 Mt, ustanawiając nowy rekord”. Wzrost o około 40 Mt w porównaniu z 2024 rokiem jest bardzo zbliżony do prognozy, którą przedstawiliśmy w zeszłym roku. Stany Zjednoczone odnotowały największy bezwzględny wzrost, wynoszący około 37 Mt, wspierany przez środki polityczne i wyższe ceny gazu. W Unii Europejskiej (UE) spadek popytu na węgiel utrzymał się. A to oznacza, że operatorzy węglowców oraz terminali masowych nie mogą liczyć wysoką podaż węgla.  Popyt krajów UE na węgiel spada, głównie ten, importowany morzem.

Fot. Depositphotos