CO2 na morskich szlakach. Czas na żeglugę i porty [RAPORT]

O konkurencyjności portów i morskich połączeń decydować będą już niedługo nie tylko nowoczesne nabrzeża i terminale. Globalni operatorzy liniowi przygotowują się na poważnie do wprowadzenia do pakietu operacyjnego zdolność  portów do uczestniczenia w zielonych korytarzach. Zharmonizowane regulacje na wszystkich rynkach są  kluczem do uruchomienia na szeroką skalę  systemów magazynowania CO2 na statkach w czasie ich przejścia morzem – wynika z badań przeprowadzonych przez analityków DNV i opublikowanych w lutowym raporcie 2026 r. 

Przejrzyste i wspomagające regulacje prawne mają kluczowe znaczenie dla umożliwienia na szeroką skalę systemów wychwytywania i magazynowania dwutlenku węgla na statku (OCCS - Onboard Carbon Capture and Storage).  Takie kompleksowa działania przyczynią się zdaniem ekspertów DNV do rozwinięcia na szerszą skalę inwestycji w całym łańcuchu logistycznym  związanym z przejmowaniem zmagazynowanego na statkach LCO₂ (liquid CO₂-chain).

Raport wykonano na zlecenie  pięciu wiodących operatorów kontenerowych: CMA CGM, Evergreen, Hapag-Lloyd, Maersk i MSC. Menedżerowie tych operatorów „postrzegają OCCS jako obiecujące rozwiązanie w zakresie dekarbonizacji [transportu morskiego – MG], oprócz stosowania paliw niskoemisyjnych i bezemisyjnych”.

Przypomnijmy, że w UE wypełniono już  warunek regulacyjny, na podstawie którego prowadzone są projekty pilotażowe związane z przygotowaniem na szersza skale instalacji składowania CO2. Podstawą do inwestycji na rzecz składowania CO2 w Europie jest dyrektywa UE w sprawie geologicznego składowania CO2 – powszechnie znana jako „dyrektywa CCS”. Została ona wprowadzona w 2009 r. i obowiązuje w większości państw członkowskich. Dyrektywa ta reguluje  zasady dotyczące odpowiedniego wyboru miejsc składowania CO2 oraz operacji transportowych. 

CO2 w Polsce i UE

- Dyrektywa UE w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla (2009/31/WE - CCS Directive) została zaimplementowana do polskiego porządku prawnego głównie poprzez nowelizacje ustawy Prawo geologiczne i górnicze w 2023 r. – informują Macin Bejm i Wojciech Szopiński na stronie CMS Low-Now. 

Polska administracja informuje, że decyzje takie podjęto aby wstrzymać globalne ocieplenie. Zakłada się, że nie powinno ono przekroczyć  1,5°C do 2050 r. W tym celu konieczne jest wychwytywanie około 1,3 mld ton CO₂ rocznie. UE przyjęła strategię CCS (Carbon Capture, Storage), w lutym 2024 r. Jest ona elementem Industrial Carbon Management.

Założono, że prowadzone inwestycje powinny zapewnić możliwość składowania CO2 jest do 50 mln ton rocznie do 2030 r.  Do  2040 r. magazyny powinny pomieścić już 280 mln ton CO2, a w 2050 r. powinno się przechowywać 450 mln ton dwutlenku węgla.

CO2 w polskich portach i na Bałtyku

Stowarzyszenia CCUS Poland aktywnie promuje  dwa strategiczne projekty. projekt BaltiCO2Net, który ma na celu stworzenie wielomodalnej, transgranicznej infrastruktury transportu i składowania CO₂, wspierającej dekarbonizację regionu Morza Bałtyckiego – informował rok temu Szczepan Polak z Equinor ASA na spotkanu informacyjnym Stowarzyszenia CCUS Poland.

Sieć obejmuje 17 inicjatyw wychwytu dwutlenku węgla i zapewni infrastrukturę transportową o przepustowości około 23 Mt CO₂ rocznie, obejmując pięć państw członkowskich UE. Istotną rolę w tym projekcie odgrywają porty morskie. przewiduje się w nim wykorzystanie terminali przeładunkowych, transport CO₂ różnymi środkami (rurociągi, transport morski i lądowy) oraz jego składowanie w podziemnych formacjach geologicznych. Wniosek o wpisanie BaltiCO2Net na listę PCI został złożony w grudniu 2024 roku.

Projekt ECO2CEE, w którym wskazano port w Gdański prezentowała przed rokiem Agnieszka Baran z ORLEN S.A. Jest on realizowany przez konsorcjum ORLEN S.A., Holcim Polska S.A., Air Liquide Polska Sp. z o.o. i ORLEN Lietuva S.A. Jego celem jest rozwój infrastruktury transportu CO₂ w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem budowy morskiego terminala przeładunkowego w Gdańsku. Holcim Polska twierdzi, że „instalacja w ciągu 10 lat pozwoli wyeliminować około 10 mln ton CO₂  emisji do atmosfery. 

Rotterdam - CO2 ze statku do szklarni

Raport powstał po tym jak Zarząd Portu Rotterdam zainicjował klaster ponad 25 podmiotów, który ma  zapewnić rozwój łańcucha wychwytywania i składowania CO₂ poprzez utworzenie logistyki OCCS. Port stanął przed wyzwaniem, bowiem Value Maritime z siedzibą w Rotterdamie posiada obecnie na statkach ponad 30 pokładowych systemów wychwytywania dwutlenku węgla (CO2).

Wychwycony CO2 jest dostarczany do lokalnych szklarni, gdzie jest wykorzystywany jest w uprawach roślin, co zmniejsza zużycie gazu ziemnego. Zakłada się, że CO2 ze statków może być również magazynowany i dlatego utworzono klaster firm, które mają zająć się transportem i magazynowanie CO2.

Z tego powodu wiodący operatorzy liniowi zgłosili zapotrzebowanie na kompleksowe opracowanie tematu, które powierzyli DNV. Skupiono się na trzech obszarach. Zidentyfikowano fizyczny łańcuch wytwarzania i magazynowania ciekłego CO₂ (LCO₂). CO₂ jest wychwytywane z jako produkt spalania na pokładzie statku, skraplany i przesyłany do statków odbierających LCO₂ w porcie.

Zbiornikowce portowe dostarczają CO₂ do terminali (tymczasowego) składowania w Rotterdamie i Singapurze. Ze zbiorników portowych gaz w stanie płynnym jest transportowany do docelowych miejsc składowania.

Analizie poddany został również proces redukcji emisji CO₂ i ekonomiczne wyzwania w segmencie downstream. Analizy dokonano z „wykorzystaniem modelu GHG Pathway firmy DNV w celu uzyskania wglądu w redukcję emisji i możliwości przeładunkowe w oparciu o flotę obsługującą logistykę CO2”. Raport analizuje potencjał redukcji emisji CO₂ i możliwości ekonomiczne w segmencie downstream w segmencie OCCS. Opisano również wymagania regulacyjne. Według DNV „Inwestycje w instalacje wychwytywania, zdolności transportowe i stałe obiekty składowania są możliwe tylko wtedy, gdy odpowiednie przepisy zostaną wprowadzone w odpowiednim czasie”.

Pilotaż z Azji do Europy

W celu sprawdzenie ustaleń raportu proponuje się pilotaż na szlaku handlowym Azja-Północna Europa. DNV w kolejnym kroku proponuje, by  pięciu armatorów sprawdziło  w praktyce, czy rozwiązania wykorzystanie szlaku handlowego Azja-Północna Europa jako środowiska testowego dla korytarza pokładowego CCS. Zdaniem DNV „Ten ruchliwy szlak żeglugowy nadaje się do wdrożenia OCCS na dużą skalę ze względu na wysoką emisję, przewidywalne harmonogramy rejsów oraz projekty składowania CO₂ w Rotterdamie i okolicach Singapuru”.

Pierwsze testy na proponowanym szlaku zostały już przeprowadzone. Zmagazynowany CO₂ został ze statku rozładowany w Rotterdamie w zeszłym roku. Kontenerowiec Evergreen Ever Top (14 tys. TEU) przekazał na nabrzeże 20 ton ciekłego CO₂. Ta sama operacja została wykonana  w Szanghaju. Ever Top  jest to to pierwszy kontenerowiec z instalacją wychwytywania CO₂. W operacji STS gaz został przekazany na zbiornikowiec  Shanghai Qiyao Environmental Technology Co. (SMDERI-QET). Operacja została wykonana przy wsparciu Global Centre for Maritime Decarbonisation, Shanghai International Port oraz Zhoushan Dejin Shipping Co. Gaz został przepompowany na specjalistyczną barkę De Jin.

- Przełom w operacji STS rozwiązuje kluczowe wyzwanie branżowe: elastyczny przeładunek LCO2 bez uzależnienia od infrastruktury portowej  – czytamy w oświadczeniu operatora statku, który przestrzega, że  „Rozwiązania lądowe napotykają ograniczenia w zakresie kompatybilności z portami i wymagań dotyczących zanurzenia statków”. Zdaniem DNV „Projekty pilotażowe dowodzą, że technologia jest technicznie wykonalna, skalowalna i bezpieczna”.

Projekty pół naprzód

W UE i w krajach EEG prowadzone są zaawansowane projekty związane z wychwytywaniem, wykorzystaniem i składowaniem CO₂. Do najważniejszych z nich należą m.in. Norwegia (Northern Lights),  Dania (Greensand), Holandia (Porthos), Wielka Brytania (HyNet). Dlatego prawdopodobnie  operatorzy liniowi skupili się na włączeniu się w projekty finansowane z UE i promujące dekarbonizację transportu morskiego. Raport DNV „ma na celu przedstawienie informacji na temat tego, jak wychwytywanie CO₂ na statku może przyczynić się do redukcji emisji”. 

Chodziło również o ustalenie kwestii ekonomicznych istotnych dla armatorów, określenie potencjału technologii oraz określenia niezbędnych i przejrzystych  ram prawnych związanych ze składowaniem i przekazywaniem CO2 w portach. Porty i linie żeglugowe muszą się już dzisiaj przygotowywać do działania w łańcuchu logistycznym związanym z przyjmowanie i transportem CO2. Wydaje się, że czasu jest dużo na przygotowanie i wykonanie inwestycji. Na pewno są środki na działania pilotażowe. Zamiast  kolejnej konferencji na temat dekarbonizacji w portach oraz kolejnego listu intencyjnego warto napisać i wdrożyć poważny projekt, który poprawi konkurencyjność portu morskiego na rynku światowym.