Japonia na rynku globalnym żyje z eksportu. Przed Business Mixer Portu Gdańsk w Tokio

Japonia na rynku globalnym żyje z eksportu i importu, a ten odbywa się przez liczne morskie porty. Jednym z istotnych produktów eksportowych były owoce morza, a ich odbiorcą rynek chiński. Chiny częściowo zniosły zakaz importu japońskich owoców morza w połowie 2025 r. Import owoców morza z Japonii do Chin był objęty zakazem od 2023 roku po zrzucie ścieków z elektrowni jądrowej w Fukushimie. 

Latem tego roku Pekin poinformował, że „warunkowo wznowi” import z Japonii, z wyjątkiem 10 z 47 prefektur kraju, w tym Tokio i Fukushimy – informował Shaimaa Khalil, korespondent BBC z Tokio. Próbki pobrane podczas długoterminowego monitoringu wody skażonej materiałami rozczepialnymi z Fukushimy „nie wykazały nieprawidłowości”, poinformowała 29 czerwca chińska Generalna Administracja Celna.

Japoński eksport w latach 2022 i 2024. Źródło: Nippon.com

Przypomnijmy, że w 2011 roku tsunami zalało trzy reaktory elektrowni jądrowej Fukushima, która usytuowana jest w północno-wschodniej Japonii. Uznano to za najtragiczniejszą katastrofę elektrowni jądrowej na świecie od czasu Czarnobyla. Trzy z sześciu reaktorów jądrowych w elektrowni uległy stopieniu podczas tsunami. To spowodowało poważne uszkodzenia obiektu. Przez lata zgromadziło się tam ponad milion ton oczyszczonych ścieków. Warto przypomnieć to zdarzenie i jego konsekwencje zanim powstanie polska elektrownia jądrowa nad Bałtykiem.

Atomowy hamulec Chin

W 2023 roku Japonia rozpoczęła odprowadzanie oczyszczonych ścieków do oceanu. Decyzję zaakceptowała Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej. Przewiduje się, że proces ten potrwa około 30 lat. Chociaż większość ekspertów zgadza się, że odprowadzanie ścieków jest bezpieczne, niektórzy naukowcy twierdzą, że nie ma jeszcze wystarczających badań nad potencjalnym wpływem na ocean. 

Pekin skrytykował decyzję Japonii o usunięciu ścieków do oceanu i niemal natychmiast zakazał importu owoców morza z tego kraju, powołując się na obawy dotyczące środowiska i bezpieczeństwa. Wcześniej Chiny były największym importerem owoców morza do Japonii, odpowiadając za prawie jedną czwartą japońskiego eksportu tych produktów – przypomina Osmond Chia, BBC Business reporter z Singapuru. 

Decyzja Chin o dopuszczeniu importu owoców morza z Japonii zapadła po tym, jak Tokio obiecało zapewnić bezpieczeństwo i jakość swojego eksportu. Jednak firmy produkcyjne, które zawiesiły import, muszą teraz ponownie ubiegać się o rejestrację w Chinach i będą podlegać specjalnemu nadzorowi. Chiny i Japonia są istotnymi partnerami handlowymi. Wymiana handlowa odbywa się jednak w cieniu napięć politycznych. Bowiem między krajami od dawna utrzymują napięte stosunki z powodu sporów terytorialnych i okupacji części Chin przez Japonię w przeszłości.

W 2022 roku, przed zrzutem oczyszczonej wody, japoński eksport produktów morskich wyniósł łącznie 387,3 mld jenów, z czego na Chiny przypadało 87,1 mld jenów, czyli 22,5%, co czyniło je największym odbiorcą eksportu – wynika z biura Trade Statistics of Japan, które prowadzone jest przez japońskie Ministerstwo finansów. W 2024 roku, kiedy zakaz obowiązywał przez cały rok, eksport do Chin spadł do zaledwie 6,1 miliarda jenów, obejmując jedynie produkty morskie niespożywcze, takie jak perły i tęczowe karpie koi (w Polsce dobrze znane przez akwarystów). Pomimo wysiłków zmierzających do zdobycia nowych rynków zbytu w takich miejscach jak Hongkong i Stany Zjednoczone, całkowity eksport owoców morza w tym roku był o 26,4 miliarda jenów niższy niż w 2022 roku.

Najważniejsze grupy towarów w eksporcie i imporcie Japonii. Źródło: Treadeimex

Japonia silna eksportem

Japonia znana jest z silnej pozycji na rynku globalnym, zarówno jako importer, jak i eksporter różnorodnych produktów. Według danych biura Trade Statistics of Japan, całkowita wartość japońskiego importu osiągnęła 743,26 mld USD w 2024 r. A to oznacza spadek o 5% w porównaniu z rokiem poprzednim. Zgodnie z danymi Ministerstwa Finansów Japonii wartość eksportu towarów z Japonii w 2024 r. wyniosła 707,99 mld USD. Zanotowano więc spadek o 2% w porównaniu z rokiem 2023. Całkowita wartość handlu Japonii wyniosła 1,45 bln USD w 2024 r.

Do najpopularniejszych produktów importowanych do Japonii, sklasyfikowanych według kodów HS, w 2024 r. na czołowej pozycji znalazły się paliwa mineralne i oleje (kod HS 27). Ropy naftowej, gazu i węgla sprowadzono za 168,77 mld USD. To produkty dominujące, które napędzają również obroty w portach morskich. Stanowią one 22,71% wartości całkowitego importu Japonii – obliczyli eksperci Treadeimex. 

Mapa portów Japonii. Źródło: MLIT

Maszyny i urządzenia elektryczne (kod HS 85) są także istotnym towarem importowym. W 2024 r. na ich dostawy z zagranicy wydano 106,17 mld USD. Te wyroby są drugą co do wielkości kategorią produktów importowanych do Japonii. Ich udział w imporcie Japonii stanowi 14,28% całkowitego importu. Ważną grupą produktów sprowadzaną przez Tokio są reaktory jądrowe i maszyny (kod HS 84). Sprowadzono ich za 72,89 mld USD. Reaktory jądrowe i maszyny zajmują trzecie miejsce pod względem wartości z udziałem 9,81% japońskiego importu, zgodnie z danymi Ministerstwa Finansów. 

Czwarte miejsce pod względem wartości zajmują produkty farmaceutyczne (kod HS 30), których sprowadzono w 2024 r. za 30,24 mld USD. To stanowi 4,07% całkowitego importu. Mimo, że w porównaniu do innych produktów wartość farmaceutyków jest względnie mała, to popyt na leki i inne wyroby farmaceutyczne generowany jest  przez aktywny i rozbudowany sektor opieki zdrowotnej.

Rudy, żużle i popioły (kod HS 26) stanowią 3,75% całkowitego importu Japonii. Na ich sprowadzenie japońskie firmy wydały w 2024 r. 27,86 mld USD. Te surowce wykorzystywane są w różnych gałęziach przemysłu, a ich popyt generuje głównie produkcja przemysłu stalowego oraz  budownictwo. 

Wśród  najpopularniejszych produktów eksportowych Japonii dominują między innymi pojazdy, maszyny, sprzęt elektroniczny, układy scalone, produkty farmaceutyczne, żelazo i stal – podkreślają analitycy Treadeimex. Ze statystyk eksportu Ministerstw Finansów Japonii za 2024 r. wynika, że eksport pojazdów (kod HS 87) zajmuje czołową pozycję w dochodach z eksportu, z udziałem 21,33%. Z Japonii statkami wywieziono pojazdy o wartości 150,99 mld USD. Obroty w morskich terminalach ro-ro napędzają japońscy producenci samochodów i motocykli, jak Toyota, Honda i Nissan.

Reaktory jądrowe i maszyny (kod HS 84) są również przedmiotem istotnego eksportu artykułów przemysłowych Japonii. Ich wartość osiągnęła w 2024 r. 125,82 mld USD, co zapewniło udział 17,77% całkowitego eksportu kraju. Na eksport kierowane są wyroby o wysokim poziomie innowacyjności i produkty będące wynikiem zastosowania zaawansowanych technologii. Maszyny i urządzenia elektryczne (kod HS 85), to kolejny kluczowy pakiet produktów (od elektroniki użytkowej po maszyny dla przemysłu) znajdujący się wśród wiodącej grupy wyrobów kupowanych przez odbiorców zagranicznych. Wartość eksportu wyniosła 101,12 mld USD, a udział osiągnął w 2024 r. 14,28% całkowitego eksportu Japonii.

Wymiana handlowa między UE a Japonią opiera się na morskim transporcie i portach. Graf: www.consilium.europa.eu 

Japonia jest również głównym eksporterem instrumentów optycznych, medycznych i chirurgicznych (kod HS 90). Wartość eksportu tej grupy artykułów wyniosła 36,18 mld USD, co stanowiło 5,11% całkowitego eksportu kraju. Tutaj popyt międzynarodowy kreuje również zapotrzebowanie na wyroby zaawansowane technologicznie. Również wyroby z żelaza i stali należą do ważnych produktów eksportowych Japonii. Ich udział jest co prawda niewielki (3,87% całkowitego eksportu) ale zapewnił w 2024 r. sprzedaż w wysokości 27,41 mld USD. Japonia ma szczególne doświadczenie w produkcji wysokiej jakości wyrobów stalowych, w tym dla przemysłu budowy statków i okrętów oraz przemysłu zbrojeniowego.

Tworzywa sztuczne i artykuły z tworzyw sztucznych (od materiałów opakowaniowych po dobra konsumpcyjne) stanowiły 3,49% eksportu, osiągając wartość 24,71 mld USD, co całkowitego eksportu kraju, zgodnie z danymi dotyczącymi eksportu tworzyw sztucznych według kodu HS w Japonii. Japońskie firmy znane są z produkcji szerokiej gamy produktów z tworzyw sztucznych. Japonia eksportuje również kamienie szlachetne i metale szlachetne. W 2024 r. ich udział w eksporcie  stanowił udział 3,24%, a wartość eksportu osiągnęła 22,94 mld USD.

Chemikalia organiczne (kod HS 29) to ważny produkt eksportowy Japonii, choć stanowi jedynie 2,02% całkowitego eksportu kraju. Sprzedaż tej grupy produktów zapewniła przychody w wysokości 14,31 mld USD. Miedź i wyroby z miedzi  (kod HS 74) zapewniły Japonii w ubr. przychody w wysokości 13,37 mld USD, co stanowi 1,89% całkowitego eksportu kraju. 

Wartość wymiany towarowej Polski i Japonii. Źródło: Export Intelligence wg danych GUS. Graf: www.trade.gov.pl

Handel Polska - Japonia w nierównowadze

W 2024 r. nastąpił istotny przełom w możliwościach eksportowych Polski. Rząd Japonii zniósł 12 lipca ubr. zakaz importu polskiego mięsa drobiowego oraz produktów jajecznych. Wzrosły szanse polskich eksporterów żywności walczących z napływem tanich produktów z Ukrainy. Polscy producenci wpasowują się dobrze w popyt firm i konsumentów z Japonii. 

Główne grupy towarów eksportowanych do Japonii to: produkty rolno-spożywcze – w tym mięso drobiowe oraz produkty mleczne, maszyny i urządzenia mechaniczne – zyskujące coraz większe uznanie na rynku japońskim, chemikalia i produkty chemiczne – wylicza www.trade.gov.pl. W 2024 r. wartość eksportu z Polski do Japonii osiągnęła około 1,2 mld USD.  Import  Polski w 2024 r. osiągnął wartość około 2,5 mld USD. Główne kategorie towarów importowanych z Japonii to: samochody osobowe i części samochodowe, sprzęt elektroniczny i telekomunikacyjny, maszyny i urządzenia przemysłowe. 

Inaczej przedstawia się wymiana handlowe Unii Europejskiej z Japonią. Tutaj nadwyżkę przychodów notuje UE. W 2024 r. wartość wymiany  towarów i usług przekroczyła 190 mld euro. Prawie jedna trzecia obrotów to wydatki na usługi (61,7 mld euro).  Polska korzysta z umowy o partnerstwie gospodarczym z Japonią, którą  ponad pięć lat temu podpisały UE i Japonia. Eliminuje on  99% ceł dla UE i 97% ceł dla Japonii. 

Rada Unii Europejskiej podaje, że „w porównaniu z 2018 r. (ostatnim rokiem przed umową) całkowity handel między UE a Japonią wzrósł o blisko 20%. Handel towarami wzrósł o ponad 11%, a handel usługami – o ponad 42%”. W lipcu 2024 r. uzupełniono zapisy umowy o nowe postanowienia o transgranicznym przepływie danych. Zapewniły one korzyści dla firm działających w  takich branżach jak usługi finansowe, transport, maszyny i handel elektroniczny.