AI zmienia porty i żeglugę. Ekspert: "Jest ważna, ale to tylko narzędzie" [KONGRES]

Sztuczna inteligencja przestaje być futurystyczną wizją, a staje się realnym narzędziem transformacji portów i żeglugi. Największe porty świata oraz globalni operatorzy morscy już dziś wykorzystują rozwiązania oparte na AI do optymalizacji zawinięć statków, zarządzania ruchem, planowania pracy terminali, przewidywania awarii oraz ograniczania zużycia paliwa. Jednak nie należy fetyszyzować jej znaczenia - ocenia ekspert.

Dzięki stosowaniu AI porty stają się bardziej efektywne, zmniejszają koszty operacyjne, skracają czas obsługi jednostek i ograniczają emisję CO₂. Co ważne – są to rozwiązania już działające, przynoszące konkretne rezultaty. Jednym z liderów wdrażania AI jest Port Rotterdam, który korzysta z platformy Pronto do przewidywania rzeczywistego czasu przybycia statków. System analizuje dane AIS, warunki pogodowe oraz informacje operacyjne, a następnie automatycznie aktualizuje harmonogramy dla pilotów, holowników i terminali. Pozwala to ograniczyć czas oczekiwania jednostek nawet o około 20 procent, poprawiając wykorzystanie infrastruktury i zmniejszając emisję spalin.

Podobne rozwiązania rozwija Port Hamburg, gdzie system HVCC – Hamburg Vessel Coordination Center wykorzystuje sztuczną inteligencję do dynamicznego zarządzania ruchem statków. Analiza obciążenia nabrzeży, warunków pogodowych i harmonogramów terminali pozwala wyznaczać optymalne okna wejścia do portu. Efekt to krótsze kolejki jednostek oraz lepsze wykorzystanie nabrzeży i zasobów portowych.

Na jeszcze większą skalę AI wykorzystywana jest w porcie Singapur, gdzie operator PSA wdrożył inteligentne systemy planowania placów kontenerowych i pracy suwnic. Algorytmy decydują o rozmieszczeniu kontenerów na terminalu tak, aby ograniczyć liczbę zbędnych przeładunków. Dzięki temu wzrasta przepustowość terminala, skraca się czas obsługi statków, a logistyka portowa działa sprawniej. W porcie Antwerpia-Brugia system APICA odpowiada za optymalizację całego procesu zawinięcia statku – od wejścia do portu, przez przydział pilota i holowników, po obsługę terminalową. AI analizuje dostępność zasobów oraz bieżącą sytuację operacyjną, co pozwala skrócić czas rotacji jednostki i lepiej wykorzystać infrastrukturę portową. W porcie Los Angeles platforma Port Optimizer analizuje dane dotyczące kontenerów, terminali, kolei i transportu drogowego, aby przewidywać zatory i lepiej planować przepływ ładunków. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie kongestii oraz zwiększenie płynności operacji logistycznych w jednym z największych portów świata. AI wspiera także utrzymanie infrastruktury. Rozwiązania takie jak ABB Ability Predictive Maintenance analizują dane z suwnic, silników i systemów hydraulicznych, przewidując awarie zanim do nich dojdzie. Pozwala to ograniczyć przestoje sprzętu, poprawić niezawodność urządzeń i obniżyć koszty serwisowe.

Sztuczna inteligencja odgrywa coraz większą rolę również po stronie armatorów. Maersk wykorzystuje systemy AI do optymalizacji tras rejsów i prędkości statków. Analiza pogody, warunków na morzu, obciążenia jednostki i harmonogramu portów pozwala wyznaczyć najbardziej efektywną trasę oraz prędkość rejsu. Przekłada się to na niższe zużycie paliwa, redukcję kosztów oraz ograniczenie emisji. Coraz większe znaczenie zyskują również systemy Just in Time Arrival, rozwijane m.in. przez Wärtsilä Smart Marine, które synchronizują czas dopłynięcia statku z gotowością portu. Dzięki temu jednostki nie muszą oczekiwać na redzie, mogą zmniejszyć prędkość podczas rejsu i ograniczyć zużycie paliwa oraz emisje.

Marketing czy realia

Wszystkie te przykłady pokazują, że sztuczna inteligencja staje się jednym z najważniejszych narzędzi rozwoju nowoczesnych portów i żeglugi. AI poprawia efektywność operacyjną, zwiększa bezpieczeństwo, ogranicza koszty i wspiera realizację celów środowiskowych. W praktyce oznacza to szybsze operacje portowe, lepsze wykorzystanie infrastruktury oraz bardziej przewidywalne łańcuchy dostaw. W jakiej skali? Twórcy systemów AI mówią o oszczędnościach lub większej efektywności działań w skali 20-30%. To by oznaczało ogromną optymalizację i oszczędności. Ale nie wiadomo, czy te dane są realne i w jakim stopniu są efektem wykorzystania AI.

- Systemy AI są bardzo użytecznym i skutecznym narzędziem wspomagającym podejmowanie decyzji przez ludzi, ale nie należy ich nadmiernie fetyszyzować. AI jest tylko i wyłącznie narzędziem, wsparciem, a nie samodzielnym decydentem, bo kluczowe, strategiczne decyzje podejmują zawsze ludzie - podkreśla prof. Marek Grzybowski, ekspert transportu morskiego, prezes Bałtyckiego Klastra Morskiego i Kosmicznego. - To ludzie zdecydowali o tym, że największe kontenerowce nie pływają przez Kanał Sueski i to ludzie zdecydują o powrocie na ten szlak. Z punktu widzenia żeglugi większe znaczenie miało wprowadzenie Internetu Rzeczy (IoT), gdy rzeczywiście miała miejsce rewolucja w zarządzaniu transportem morskim. Opowieści o oszczędnościach dzięki programom AI rzędu 20-30% oceniam bardziej jako marketing niż realia. Więc AI oceniam jako bardzo przydatne narzędzie, czasami np. w sytuacjach kryzysowych, wręcz niezbędne jako wsparcie, ale tylko narzędzie, wsparcie dla ludzkich decyzji.

Dyskusja na Kongresie

Podczas Kongresu Polskie Porty 2030 w Sopocie (23-24 czerwca 2026 r.) zastosowanie AI w zarządzaniu portami i żeglugą będzie jednym z kluczowych tematów. W programie przewidziano zarówno panele na ten temat, jak też warsztaty poświęcone AI.