Malta – morski lider Unii Europejskiej. Kurs na Centrum Morskiej Innowacyjności na Morzu Śródziemnym

Malta w 2025 r. stała się największym rejestrem statków w Europie i zmierza w 2026 r. umocnić tą pozycję. Już w pierwszej połowie ubr. pod banderą Malty ponad 10 tys. co wysunęło ten wyspiarski kraj na 6. pozycję w świecie pod względem liczby statków handlowych.  Malta zajmuje wiodącą pozycję na świecie pod względem liczby zarejestrowanych superjachtów. Ale gospodarka morska Malty to również silna pozycja portu kontenerowego, turystyki, rybołówstwa i akwakultury. To są filary strategii rozwoju gospodarki morskiej Malty. 

Strategia morska Malty ma na celu przekształcenie Malty w Morskie Centrum Doskonałości poprzez skoncentrowanie się na innowacjach, zrównoważonym rozwoju, wdrażaniu na szeroką skalę technologii informatycznych i rozwoju umiejętności. Działania rządu i Malta Maritime Forum (MMF)  wykraczają znacznie dalej niż finansowe wykorzystanie rejestracji statków. W tej dziedzinie Malta już od kilku lat zajmuje czołową pozycję w UE.

W strategii zwraca się uwagę na włączenie się w projekty  finansujące niebieskie technologie, uczestnictwo w wykorzystaniu paliw alternatywnych, wykorzystania współpracy we środowiskiem armatorów i produkujących superjachty. Wizja Malty 2050 ma na celu wykorzystanie funduszy unijnych i centralnego położenia państwa na Morzu Śródziemnym.

W sektorach gospodarki morskiej na Malcie działa bezpośrednio około 17,7 tys. osób. Branże gospodarki morskiej zapewniają wpływy zbliżone do ok. 720 mln euro. Przed kryzysem wywołanym Covid-19  gospodarka morska na Malcie zapewniała pracę 33 tys. osób, co stanowiło 13,1% krajowego zatrudnienia. Biznes morski prowadzony głównie w portach i turystyce, rybołówstwie  oraz obsłudze statków zapewniał wpływy w wysokości 1,1 mld euro, co stanowiło 8,4% krajowej wartości dodanej brutto.

Rejestr,  turyści i porty

Działalność rejestru maltańskiego jest widoczna na całym świecie, bo praktycznie w większości portów handlowych i dużych portów jachtowych można spotkać statek z maltańską banderą. Jednak maltańska gospodarka morska jest zdominowana przez wszelkie formy turystyki morskiej. Obsługa turystów morskich i korzystających z wybrzeży Malty zapewnia  50% wartości dodanej brutto (GVA) krajowej gospodarki morskiej i zapewnia zatrudnienie 64% jej siły roboczej. 

Drugim co do wielkości sektorem gospodarki morskiej w kraju jest działalność portowa. Usługi portowe i terminalowe zapewniają 18% wartości dodanej brutto krajowej gospodarki morskiej i zapewniają pracę 10% siły roboczej. Istotnym sektorem jest rybołówstwo i akwakultura, które zapewniają 13% wartości dodanej brutto (GVA) krajowej gospodarki morskiej. W tej branży zatrudnienie znajduje 16% osób.

Malta ma jeden terminal kontenerowy. Ale jest on niezwykle aktywny i dobrze pozycjonowany w regionie Morza Śródziemnego. To niezwykle ważny węzeł przeładunkowy w centralnej części Morza Śródziemnego. Działający w porcie Marsaxlokk, terminal wykonuje  usługi  w przestrzeni wolnego obszaru celnego -Wolnego Portu Malty. 

Corocznie w terminalu przeładowuje się około  4,6 miliona TEU. Dla porównania -  w polskich portach przeładowuje się rocznie 3,3 mln TEU. Kontenery są również obsługiwane w Wielkim Porcie (Port Valletta) przez statki ro-ro zawijające na Maltę. Dużą aktywność wykazują przewozy ro-ro. Szacuje się, że w systemie ro-ro rocznie przemieszcza się około 2,6 miliona ton (dane z 2023 r.).

Turyści z ponad 250 EUR dziennie

Malta jest od lat celem podróży turystów morskich. Ruch  pasażerski trwa tu praktycznie cały rok. Tylko w III kwartale 2025 r. na statkach wycieczkowych przypłynęło do La Valetta ponad 350 tys. turystów. To stanowi wzrost o 8,9% w porównaniu z analogicznym kwartałem 2024 roku – wyliczyło krajowe biuro statystyczne National Statistic Office. W strategii Malta Vision 2050 zakłada się, że turyści przebywający na Malcie będą zostawić tutaj codziennie nawet 285 EUR. 

W trzecim kwartale 2025 r. zawinęło do terminalu pasażerskiego 140 statków wycieczkowych. Jest to wzrost o 16 w porównaniu z analogicznym kwartałem roku poprzedniego. Całkowity ruch pasażerski na statkach wycieczkowych w pierwszych trzech kwartałach 2025 r. przekroczył 691 tys. pasażerów, co stanowiło wzrost o 2,8% w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. W pierwszych trzech kwartałach 2025 r. na Malcie cumowały 294 statki wycieczkowe, co stanowi wzrost o 23 statki z pasażerami w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego.

Istotną aktywnością w transporcie morskim Malty, są przewozy promowe. Pod tym względem, port Mgarr na wyspie Gozo jest 12. co do wielkości w UE pod względem liczby pasażerów (prawie 6,6 miliona rocznie, 2023 r.). Pasażerowie zawijający do Mgarr przybywają głównie z portu Cirkewwa poprzez konwencjonalne połączenie promowe między wyspami oraz z  przystani promowych Portu Valletta. Transport zapewniają szybkie połączenie promowe między wyspami. Dodatkowo, na Malcie znajduje się jedyny terminal dedykowany dla statków wycieczkowych. Zmodernizowany ponad 10 lat temu Valletta Waterfront Cruise Port jest zlokalizowany w Grand Harbour (Port Valletta). 

Ryby i akwakultura

Produkcja  ryb jest ważną częścią gospodarki morskiej Malty. Całkowita wartość produkcji ryb hodowlanych na Malcie w 2024 r. przez sektor akwakultury osiągnęła 191,8 mln euro – informuje National Statistic Office. Zanotowano w ciągu roku niewielki spadek o 7,8 mln euro, czyli 3,9% w porównaniu z produkcją w 2023 r. Wydatki poniesionych przez producentów akwakultury  wyniosły 160,2 mln euro. 

Dzięki działaniom optymalizacyjnym zanotowano ich spadek o 106,9 mln euro, czyli 40,0% w porównaniu z 2023 r. Wartość dodana brutto sektora akwakultury wzrosła z ujemnego salda w wysokości 67,4 mln euro w 2023 r. do dodatniego salda w wysokości 31,6 mln euro w 2024 r. W 2025 r. oczekuje się podobnego wyniku netto. 

Natomiast rybacy działający  na Malcie w 2024 r. złowili  łącznie 1,8 mln kilogramów ryb, z czego 93,9% proc. przypadło na rybaków pływających pod banderą Malty. Rybacy z Gozo złowili 7,6% ryb dostarczonych do portów na Malcie – wynika z danych National Statistic Office. 

Kompleksowo na rzecz morza

Malta zcentralizowała w jeden klaster działalność na rzecz rozwoju gospodarki morskiej. Zintegrowano w hubie szereg instytucji i organizacji i utworzono  kompleksową sieć organizacji rządowych i instytucji badawczych, których zadaniem jest monitorowanie i promowanie rozwoju niebieskiej gospodarki. W maltański klaster morski włączono Urząd Planowania (PA), Urząd ds. Środowiska i Zasobów (ERA) oraz inne instytucje zajmujące się rozwojem gospodarki morskiej. 

Urząd Planowania nadzoruje wdrażanie Strategicznego Planu na rzecz Środowiska i Rozwoju, który pełni funkcję Morskiego Planu Przestrzennego dla Malty i zapewnia zrównoważone wykorzystanie zasobów morskich. Natomiast Urząd ds. Środowiska i Zasobów odpowiada za działalność regulacyjną oraz ochronę środowiska naturalnego na Malcie. Chodzi o zachowanie bioróżnorodności morskiej i wyeliminowanie zanieczyszczeń. A generalnie chodzi o szeroki zakres działań mający na celu zapewnienie  zrównoważonego rozwoju mórz i wybrzeży Malty.

Malta, w strategii rozwoju gospodarki morskiej do roku 2050, stawia na długoterminowy plan rozwoju przemysłów morskich zintegrowany z rozwojem kraju. Jako państwo morskie, sektor żeglugi morskiej i portów stawia w centrum transformacji gospodarczej. Zgodnie z Wizją Malty 2050, ten tradycyjnie silny sektor jest bazą do strategicznej ekspansji na rynkach międzynarodowych. Tu będą wdrażane na szeroką skalę innowacje. Założono  kompleksową modernizację i informatyzację przemysłów morskich Malty. A także rozwój systemu bankowego, przyjaznego dla zagranicznych kontrahentów. Celem jest wzmocnienia roli Malty jako wiodącego centrum logistycznego i morskiego na Morzu Śródziemnym.