Panie na oceanie. Dużo kobiet w morskiej administracji, mało na statkach [RAPORT]

Przeprowadzone niedawno badania aktywności pań w transporcie morskim, spedycji i portach wykazało, że panie w branży transportu morskiego są widoczne. Jednak ich udział w morskiej branży zależy od tego czy jest to sektor publiczny, czy prywatny, czy działalność na lądzie, czy na morzu. 

W Polsce panie są widoczne zarówno w portach jak i stoczniach, w żegludze i  morskiej turystyce i przetwórstwie rybnym, w uczelniach i administracji morskiej. Kobiety działają aktywnie w przemyśle budowy i marketingu jachtów, w sportach związanych z morzem, firmach spedycyjnych, agencyjnych i zarządzających statkami. Panie w polskich przemysłach morskich specjalizują się organizowaniu finansowania różnych rodzajów działalności branż morskich i ubezpieczeniach. 

W polskich uczelniach i instytutach badawczych panie mają liczne osiągnięcia na polu naukowym i edukacyjnym Tworzą organizacje wspierające aktywność kobiet w przemysłach morskich oraz samorządach gospodarczych. Działają aktywnie na forach krajowych i międzynarodowych, w tym w Międzynarodowej Organizacji Morskiej, Komisji Europejskiej i Parlamencie Europejskim. Były aktywne na czerwcowej Konferencji Oceanicznej ONZ w Nicei.  Są widoczne w organizacjach związanych z bezpieczeństwem żeglugi i ochroną środowiska, bezpieczeństwem ludzi morza i ubezpieczeniami. 

Kobiety w światowej branży morskiej

Z najnowszych badań wynika, że kobiety stanowią 19% pracowników krajowych organów morskich w państwach członkowskich i tylko 16% siły roboczej sektora prywatnego (z wyłączeniem marynarzy). Na morzu kobiety pozostają znacznie niedoreprezentowane, stanowiąc zaledwie 1% całkowitej liczby marynarzy zatrudnionych przez ankietowane organizacje –  informuje „IMO-WISTA Women in Maritime Survey 2024”. 

- Najnowszy zbiór danych pokazuje, że kobiety stanowią nieco poniżej 19% całkowitej siły roboczej objętej badaniem, w porównaniu z udziałem 26% w grupie badanych w 2021 r. Badanie IMO-WISTA Women in Maritime Survey wskazuje na utrzymującą się nierówność płci w sektorze morskim, co wywołuje nowe wezwania do działania – podkreśla się w podsumowaniu wyników.

Badanie IMO-WISTA jest przeprowadzane co trzy lata w celu przeglądu globalnego udziału kobiet w sektorze morskim i promowania równości płci. - Drugie badanie Women in Maritime, opublikowane wspólnie przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO) i Women’s International Shipping & Trading Association (WISTA), dostarcza nowych spostrzeżeń na temat różnorodności płci w branży – informuje Josephine Latu-Sanft, Media and Communications Officer, IMO. 

Źródło: „IMO-WISTA Women in Maritime Survey 2024”. 

Raport zawiera dane dotyczące struktury i rozmieszczenia kobiet pracujących w sektorze morskim z państw członkowskich IMO i zatrudnionych w ramach sektora prywatnego. Wyniki ostatniego badania opierają się na analizie większej liczby kobiet pracujących w morskim sektorze publicznym i prywatnym. 

Wyniki badań w 2024 r. oparto na sondażu diagnostycznym 176 820 kobiet.  W 2021 r. badaniem objęto 151 979 pań.  Podkreśla się, że „W szczególności nastąpił znaczny wzrost liczby badanych z państw członkowskich IMO”.

Arsenio Dominguez, Sekretarz Generalny IMO, powiedział: „Drugie badanie „IMO-WISTA Women in Maritime Survey” dostarcza cennych spostrzeżeń na temat postępów sektora od czasu podstawowego zestawu danych zebranego w badaniu z 2021 r. Większy udział w badaniu państw członkowskich i firm prywatnych jest mile widzianym sygnałem rosnącego zaangażowania w kwestie płci”. 

Łącznie 88 Państw Członkowskich IMO i 608 organizacji z sektora prywatnego odpowiedziało na najnowszy kwestionariusz, w porównaniu z 45 Państwami Członkowskimi i 513 organizacjami, które podzieliły się z nami informacjami w 2021 r.

Mało pań w branży morskiej

Organizacje publiczne na Karaibach, w Europie i na Pacyfiku zgłosiły najwyższy poziom zatrudnienia kobiet. Stanowią one ponad 20% całkowitej grupy zatrudnionych w państwach członkowskich IMO, a także w sektorze prywatnym. Pacyfik jest regionem o najwyższym wskaźniku kobiet w zatrudnieniu w sektorze publicznym, wynoszącym nieco ponad 26% (łącznie 1375 kobiet).  

Region Karaibów przewodzi w sektorze prywatnym z 63% udziałem pań w biznesie morskim. W ujęciu realnym oznaczało jednak zaledwie 197 kobiet zatrudnionych w sektorze. Większość kobiet w morskim biznesie prywatnym znajduje zatrudnienie w Europie. W morskim sektorze prywatnym odnotowano łącznie 15 457 kobiet. W transporcie morskim Ameryki Północnej kobiety stanowią nieco ponad 18% wszystkich pracowników. 

Źródło: „IMO-WISTA Women in Maritime Survey 2024”. 

Ameryka Łacińska toleruje kobiety w morskim biznesie zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. Pracuje tu łącznie 3954 kobiet, co stanowi ponad 18% zatrudnionych. W Azji kobiety stanowią 16% siły roboczej sektora prywatnego (5 855 kobiet) i 19% (17 321 kobiet) zgłoszonych jako pracujące w przebadanych Państwach Członkowskich. 

Reprezentacja kobiet jako delegatów IMO wzrosła z 21% w 2021 r. do 28% w 2024 r. Ponadto liczba kobiet na stanowiskach szefów administracji morskich wzrosła z sześciu w 2021 r. do 14 w 2024 r. Oznacza to, że 15% wszystkich państw członkowskich, które odpowiedziały na to badanie, ma kobiety na czele swoich administracji morskich. 

Badanie wykazało, że reprezentacja kobiet na stanowiskach podstawowych i pomocniczych w administracjach morskich różni się w zależności od regionu, przy czym Argentyna, Australia i Szwecja zgłosiły wzrost, podczas gdy Chile, Kostaryka i Norwegia zgłosiły zmniejszenie liczby kobiet w administracji morskiej i transporcie. Wzrosła ilość kobiet wykonujących zawody techniczne jak i operacyjne.

Polityka wspiera kobiety

Istotną rolę w aktywizacji kobiet w przemysłach morskich odgrywają polityki poszczególnych państw. Z badania przeprowadzonego na zleceni IMO oraz WISTA wynika, że „Spośród 88 państw członkowskich, które odpowiedziały, 73 państwa członkowskie udostępniły informacje na temat polityk/inicjatyw w miejscu pracy uwzględniających kwestie płci obowiązujących w ich administracjach morskich”.

Mimo tego, że 17 z 73 krajów respondentów nie miało formalnych strategii zatrudniania kobiet w branży morskiej, to 35 państw członkowskich miało pięć lub więcej polityk/inicjatyw. Łącznie 55 państw członkowskich miało polityki dotyczące przeciwdziałania molestowaniu, a 28 z nich posiadało programy szkolenia dotyczące płci/różnorodności. Trzydzieści dziewięć państw oferuje elastyczne warunki pracy, przy czym wszystkie oprócz czterech z nich oferują korzystne zasady dotyczące opieki nad dziećmi w miejscu pracy.

Badano również jak wygląda zachęcanie młodych kobiet do podjęcia kariery w biznesach morskich i administracji. Ten aspekt jest przedmiotem ciągłego rozwoju. Podział demograficzny pokazuje, że większość kobiet w administracji morskiej ma 25-44 lata, przy braku znaczącej reprezentacji kobiet w wieku 18-24 lat. Wyjątek stanowi administracja morska  Argentyny.

Reprezentacja kobiet na spotkaniach IMO jest bardzo zróżnicowana. Jedynie 22 państwa członkowskie zapewniają silną obecność kobiet. Kanada i Norwegia zgłosiły, że ponad 50% delegatów uczestniczących w spotkaniach IMO stanowiły kobiety. Natomiast 24 państwa członkowskie nie miały żadnej reprezentacji kobiet na spotkaniach IMO. 

Edukacja morska była kluczowym obszarem podjętym w badaniu sondażowym. W celu dokładniejszego zgłębienia tematu wprowadzono nowe zestawy danych. Chodziło o to, aby odróżnić absolwentów krajowych akademii morskich (skoncentrowanych na szkoleniu marynarzy) od absolwentów uniwersytetów morskich (oferujących stopnie naukowe w takich dziedzinach jak projektowanie okrętów, prawo morskie, inżynieria morska, oceanografia itp.). 

Źródło: „IMO-WISTA Women in Maritime Survey 2024”

Więcej pań w administracji, mniej w biznesie 

Niektóre państwa członkowskie zgłosiły znaczny wzrost liczby absolwentek. Badanie objęło również sieci i stowarzyszenia kobiet. Obecnie 59 administracji morskich ma dedykowane sieci kobiet, w tym 49 krajowych oddziałów regionalnych stowarzyszeń kobiet w sektorze morskim (WIMA) utworzonych przez IMO. 

Jeśli chodzi o aktywność  kobiet w marynarce handlowej, to daje się zauważyć, że kobiety marynarze nadal są bardzo niedoreprezentowane. Z badania wynika, że na stanowiskach oficerów i marynarzy na statkach zatrudnionych jest zaledwie 1% (2 223) kobiet z 211 750 aktywnych marynarzy z firm zgłoszonych do udziału w badaniach z 2024 r. Większość kobiet marynarzy w badanych firmach pochodziła z Filipin. Na kolejnych miejscach były przedstawicielki z Grecji, Argentyny, Kanady i Indii, Nigerii, Turcji i Stanów Zjednoczonych. Największy odsetek kobiet marynarzy służył na masowcach i zbiornikowcach.

- Jest jeszcze wiele do zrobienia. Reprezentacja kobiet jest nadal nieproporcjonalnie niska, a kobiety stanowią niewielką część siły roboczej na morzu, co podkreśla pilną potrzebę dalszego zaangażowania i działania. Musimy podwoić nasze wysiłki, aby wspierać prawdziwie zróżnicowany i inkluzywny przemysł morski - Arsenio Dominguez.

Źródło: „IMO-WISTA Women in Maritime Survey 2024”. 

Raport IMO-WISTA, dostarczając wglądu w przywództwo, udział siły roboczej, polityki i edukację zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym, podkreśla znaczące różnice między działaniami poszczególnych państw i armatorów i zarządów portów, firm agencyjnych i spedycyjnych. Większą reprezentację kobiet stwierdzono w rozwijających się sektorach, takich jak usługi środowiskowe, społeczne i zarządzania (ESG) oraz dekarbonizacji, podczas gdy inne, takie jak usługi bunkrowania i prawne, odnotowały spadek. 

Elpi Petraki, prezes WISTA International, powiedziała: „Badanie „Women in Maritime” zostało zaprojektowane w celu dostarczenia prawdziwych danych na temat stanu różnorodności płci w sektorze morskim i zaoferowania wskazówek dotyczących obszarów, które wymagają większej uwagi. Celem jest zainspirowanie zmian i działanie jako zbiorowe wezwanie do działania. 

- Przyciąganie [do biznesu morskiego – MG], zatrzymywanie i promowanie kobiet — zarówno na lądzie, jak i na morzu — pozostaje priorytetem w przyszłości. Jednak nowe dane pokazują również, w jaki sposób możliwości w całej branży są nadal ograniczone dla kobiet z powodu barier, takich jak stereotypy płciowe, obawy dotyczące bezpieczeństwa w miejscu pracy, brak polityk przyjaznych rodzinie i trwająca luka płacowa między kobietami a mężczyznami – twierdzi Elpi Petraki, prezes WISTA International. 

Źródło: „IMO-WISTA Women in Maritime Survey 2024”. 

Raport zawiera szczegółowe zalecenia dotyczące tego, w jaki sposób państwa członkowskie i przemysł mogą przyczynić się do poprawy różnorodności płci w sektorze morskim, poprzez wzmocnienie inicjatyw rekrutacyjnych i retencyjnych, rozszerzenie programów mentoringu i rozwoju przywództwa, wzmocnienie wdrażania polityki i zagwarantowanie bezpiecznego i wspierającego środowiska pracy.

 W ramach zobowiązania IMO i WISTA International do zwiększenia różnorodności płci w sektorze morskim, badanie i jego ustalenia przyczyniają się do wdrożenia piątego Celu Zrównoważonego Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych (UN SDG5) – osiągnięcia jakości płci i wzmocnienia pozycji wszystkich kobiet i dziewcząt – poprzez dostarczanie porównywalnych danych w celu wsparcia opracowywania programów i polityk zachęcających kobiety do udziału w przemyśle morskim.

Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) jest wyspecjalizowaną agencją Organizacji Narodów Zjednoczonych odpowiedzialną za bezpieczeństwo żeglugi i zapobieganie zanieczyszczeniom morza i atmosfery przez statki.

Źródło: „IMO-WISTA Women in Maritime Survey 2024”. 

- Aktywność  IMO wspiera cele zrównoważonego rozwoju ONZ (SDGs), w tym SDG 5: Osiągnięcie równości płci i wzmocnienie pozycji wszystkich kobiet i dziewcząt. Program budowania potencjału IMO „Women in Maritime” uwzględnia kwestie płci w politykach i procedurach IMO, jednocześnie wspierając dostęp do szkoleń morskich i możliwości zatrudnienia dla kobiet w sektorze morskim – podkreśla się w komunikacie.

Założona w 1974 r. Women’s International Shipping & Trading Association (WISTA International) jest globalną organizacją łączącą kadrę kierowniczą i decydentów na całym świecie. W Polsce od ponad 30 lat działa WISTA Poland, którą kieruje obecnie Dorota Dwulit. Działalność WISTA Poland zainicjowała w Polsce Wanda Dobrowolska-Parafieńczyk, w czasach gry pracowała w Zakładzie Zbiornikowców Polskiej Żeglugi Morskiej. 

Krajowe stowarzyszenia WISTA (NWA) działają w 62 krajach, zapewniając krajowe i regionalne sieci kontaktów, możliwości rozwoju biznesu i umiejętności, widoczność korporacyjną i ułatwiając relacje w branży. WISTA International pełni funkcję łącznika dla swojej sieci ponad 6 tys. członkiń ze wszystkich sektorów przemysłu morskiego.