„Japoński model” wykorzystania gazu płynnego (nie) dla Unii Europejskiej?

Niedawno skierowano do Parlamentu Europejskiego „Plan działania na rzecz przystępnej cenowo energii. W planie tym zespół ekspertów Komisji Europejskiej proponuje przyjęcie „japońskiego modelu” inwestycji w skroplony gaz ziemny (LNG), który ma zachęca do bezpośrednich inwestycji zagranicznych w projekty eksportowe LNG i koordynowanie wspólnych zakupów przez europejskich importerów. „Japoński model” inwestycji w LNG nie sprawdzi się w Europie” – twierdzą Sam Reynolds i Christopher Doleman z Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA). Na ile japońskie rozwiązania sprawdzą się w UE i w polskim terminalu FSRU przekonamy się już niedługo.

Dokładnie Komisja Europejska stwierdza, że trzeba „zbadać możliwości wykraczające poza agregację zapotrzebowania i przyjrzeć się innym podejściom (np. modelowi japońskiemu)”. Chodzi bowiem o skuteczne „Wykorzystanie siły nabywczej UE w celu lepszego zarządzania importowanym gazem ziemnym”. Jest to zadanie bardzo pilne i dlatego powinno zostać już wykonane w I półroczu 2025 r. 

Źródło: Banchro Costa, 2025

Zakłada się, że już w br. „Dzięki zaoferowaniu nabywcom z UE lepszych możliwości w zakresie zabezpieczenia dostaw LNG w ramach umów długoterminowych można ochronić ich przed zmiennością cen oraz zapewnić im dostęp do niższych cen, ograniczając je tym samym do poziomów odnotowywanych na rynkach światowych”. Podkreśla się z naciskiem, że „Ochrona nabywców z UE przed zmiennością cen paliw kopalnych może doprowadzić do znacznego obniżenia cen detalicznych w perspektywie krótkoterminowej”.  

To tylko jeden aspekt planu obejmującego cały zakres działań mających na celu „obniżenie kosztów energii, dokończenie unii energetycznej, przyciągnięcie inwestycji i lepsze przygotowanie się na potencjalne kryzysy energetyczne” – podaje w komunikacie Komisja Europejska. Działania związane z obniżeniem kosztów dostaw gazu jest niezwykle istotne. Inwestycje w terminale gazowe są kapitałochłonne  i mogą okazać się nierentowne. Przekonał się o tym Deutsche ReGas, który zerwał umowę czarterową na FSRU z niemieckim rządem. Powodem była  „ruinacyjna polityka cenowa” kontrolowanej przez rząd konkurencji – podał  jedyny prywatny operator terminali LNG w Niemczech. Pisaliśmy o tym tutaj. 

Japońskie podejście do LNG

Jednak japońskie podejście do inwestycji w LNG jest bardzo złożone i kosztowne, wymaga znacznego wsparcia publicznego i licznych podmiotów w całym łańcuchu wartości LNG. W miarę spadku popytu na LNG w Japonii japońskie firmy inwestują w nowe dostawy, jednocześnie rozwijając aktywność handlową na rynku międzynarodowym. Firmy prywatne są silnie wspierane przez rząd i jego instytucje. Potencjał technologiczny, organizacja sieci projektów i odsprzedaż nadwyżek LNG  otrzymują wsparcie dobrze zorganizowanego marketingu kompletnych instalacji. 

Działanie na rynku międzynarodowym stawia przed japońskimi firmami związanymi z biznesem LNG w obszarze „segmentów downstream łańcucha dostaw i naraża firmy na niepewne przepływy pieniężne w porównaniu z regulowanymi zwrotami na rynku krajowym w Japonii” – zauważają Sam Reynolds i Christopher Doleman, naukowcy specjalizujący się w rynku LNG z Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA).   

Źródło: Banchro Costa, 2025

- Europa może stanąć przed poważniejszymi wyzwaniami w zakresie marketingu LNG za granicą, ponieważ jej własny popyt spada. Zamiast tego zasoby można lepiej wydać na zmniejszenie popytu na gaz i przyspieszenie technologii czystej energii, a nie na inwestycje w LNG, które jedynie zabezpieczyłyby długoterminowe narażenie na paliwa kopalne – stwierdzają Reynolds i Doleman.

Zauważają oni, że “Brak jest uniwersalnego modelu dla Europy”. Faktycznie, Komisja Europejska zauważa, że “poprawa koordynacji między państwami członkowskimi i uelastycznienie trajektorii napełniania mogą, przy wsparciu Komisji, przyczynić się do odciążenia systemu i uniknięcia zakłóceń na rynku związanych z uzupełnianiem zapasów gazu, umożliwiając ich uzupełnianie na lepszych warunkach zakupu oraz wspierając bezpieczeństwo dostaw”.

W “European Commission’s recent Action Plan for Affordable Energy proposes” stwierdza się, że “Dzięki agregacji zapotrzebowania i przyjęciu strategii wspólnych zakupów zgodnie z regułami konkurencji nabywcy z UE mogą wykorzystać swoją zbiorową pozycję gospodarczą, wzmocnić swoją pozycję negocjacyjną i negocjować lepsze warunki z dostawcami”. Eksperci Komisji Europejskiej twierdzą, że „Podejście takie przyjęła również Japonia, która od dawna prowadzi politykę wspierania inwestycji w infrastrukturę eksportową w krajach produkujących skroplony gaz ziemny (LNG)”.

Gazowy amalgamat czy plomba?

Inne spojrzenie na japońską “politykę gazową” mają analitycy Institute for Energy Economics and Financial Analysis. Reynolds i Doleman zauważają, że „Zamiast jednego planu inwestycji w LNG, podejście Japonii jest amalgamatem dyrektyw politycznych, dźwigni finansowych i zachęt w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, które rozwijały się przez ponad siedem dekad”. Ich zdaniem “Narzędzia te wspierają cały łańcuch wartości LNG, a nie tylko projekty eksportowe. Bardziej solidne rynki poprawiają dostęp kraju do obfitych dostaw LNG, ale także do centrów popytu, w których Japonia może odsprzedawać nadwyżki LNG”.

Faktycznie, sprzedaż LNG w Japonii na rynkach zagranicznych osiągnęła rekordowy poziom w roku fiskalnym 2023, podczas gdy popyt krajowy na płynny gaz z importu gwałtownie spadł o 8%. Japońskie firmy odsprzedały rekordową ilość skroplonego gazu ziemnego na rynki zagraniczne w roku fiskalnym 2023 – wynika z najnowszego badania 30 firm przeprowadzonym przez Japan Organization for Metals and Energy Security (JOGMEC). Odsprzedaż LNG osiągnęła 38,25 mln t (mt) w roku fiskalnym 2023, który trwa od kwietnia do marca, przekraczając poprzedni rekordowy wynik 38,11 mt w roku fiskalnym 2021. 

Źródło: Banchro Costa, 2025

W tym okresie popyt Japonii na LNG zmniejszył się do 64,89 mt, co stanowi spadek o 8% w porównaniu z rokiem fiskalnym 2022. Dane japońskiego urzędu statystycznego pokazują, że w roku fiskalnym 2023 37% całkowitych wolumenów obsługiwanych przez japońskie firmy zostało odsprzedanych. Morskie terminale gazowe pracowały więc na znacznie większych obrotach niż było to pięć  lat temu, kiedy reeksport LNG miła jedynie 16% udział.  

Do niedawna Japonia była największym importerem LNG na świecie, ale malejący popyt spowodowany ponownym uruchomieniem elektrowni jądrowych i planowanym rozwojem odnawialnych źródeł energii w kraju sprawił, że największe firmy importujące LNG postawiły na jego reeksport. IEEFA opublikował raport w marcu 2024 r. szczegółowo opisujący te trendy, które mają istotne implikacje dla globalnego przemysłu LNG. 

Chociaż popyt w Japonii spada, polityka rządowa wspiera importerów w utrzymaniu obecnego poziomu całkowitych transakcji importowych LNG i utrzymania wpływu na operacje na rynkach międzynarodowych, z których każdy ma swoją specyfikę. W polu zainteresowania jest również Unia Europejska. Międzynarodowa Strategia Zasobowa Ministerstwa Gospodarki, Handlu i Przemysłu  Japoni (METI) wręcz nakazuje firmom kontynuowanie obsługi co najmniej 100 mln ton rocznie LNG.

Źródło: IEEFA, 2025

Gaz z budżetówki

Publiczne instytucje finansowe zostały ustawowo zobowiązane do włączenia się w działania aktywizujące obrót gazem płynnym i inwestycje związane z budową instalacji poza Japonią. Na pierwszym planie jest Japoński Bank Współpracy Międzynarodowej (JBIC). Firmy wspiera Japońska Agencja Współpracy Międzynarodowej (JICA) i Japońska Organizacja ds. Metali i Bezpieczeństwa Energetycznego (JOGMEC). Zapewniają one wsparcie marketingu, a przede wszystkim finansowanie i pomoc techniczną. Nikt nie kryje, że chodzi o wspieranie japońskich interesów za granicą. Nippon Export and Investment Insurance (NEXI) zapewnia ubezpieczenia i gwarancje japońskim przedsiębiorstwom w transakcjach zagranicznych związanych z budową I instalacją urządzeń wykorzystujących LNG.

Japonia jest uważana za jednego z największych dostawców finansów publicznych dla paliw kopalnych. W ciągu ostatniej dekady publiczne instytucje finansowe kraju przeznaczyły 56 mld dolarów na zagraniczne projekty gazowe, głównie poprzez pożyczki i gwarancje. JBIC był wiodącym dostawcą kredytów, przeznaczając prawie 19 mld dolarów na projekty gazowe i LNG od 2016 r.

Źródło: Banchro Costa, 2025

Finansowanie publiczne pomaga obniżyć stopy progowe dla inwestycji w paliwa kopalne, zachęcając prywatne japońskie firmy i banki do uczestnictwa w projektach LNG obok publicznie wspieranych ubezpieczeń, gwarancji, pożyczek i inwestycji kapitałowych. Trzy japońskie megabanki — Mitsubishi UFJ Financial Group, Mizuho i SMBC Group — należą do pięciu największych na świecie finansujących projekty LNG, zapewniając ponad 27 mld dolarów w latach 2021-2023.

Ministerstwo Gospodarki, Handlu i Przemysłu Japonii (METI) ustaliło, że operatorzy japońscy mają dokonywać transakcji co najmniej na poziomie 100 milionów ton rocznie (mtpa) LNG. Jest wiodący cel związany z operacjami na tym rynku do roku 2030. Taki cel rząd postawił firmom japońskim, chociaż krajowy popyt na LNG w Japonii spadł o 25% w porównaniu do 2014 r. To oznacza, że Japonia będzie generować podaż na światowym rynku obrotu LNG. 

„Japoński model” - popyt spada ceny rosną

Wydaje się model japoński operowania na rynku LNG jest bardzo atrakcyjny. A jednak Sam Reynolds i Christopher Doleman z IEEFA uważają, że „Japoński model” nie sprawi, że LNG będzie w Unii Europejskiej tanie ani nie ustabilizuje cen”. Naukowcy podkreślają, że “Japońska strategia LNG rozwijała się przez dziesięciolecia i obejmowała znaczne wsparcie finansowe ze strony sektora publicznego i prywatnego”. 

Uważają oni, że adaptacje tego modelu będzie wymagała znacznych nakładów, a efekty mogą okazać się mało efektywne ekonomicznie. Oprócz wydatków na rozwój łańcucha logistycznego LNG, Japonia wydała 41 mld USD za import LNG w 2024 r., w porównaniu z 30 mld USD w 2016 r. Wydatki na import LNG w Japonii wzrosły  pomimo spadku popytu i aktywności japońskich operatorów LNG na rynku globalnym. 

Źródło: nippon.com

Długoterminowe kontrakty na zakup LNG umożliwiają Japonii chronić się przed zmiennością na rynkach spot. Jednak dane z urzędu celnego wskazują, że rachunek za import LNG wzrósł do ponad 64 mld USD w 2022 r. To efekt zawirowań na rynku płynnego gazu po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Dla Japonii skoki cenowe na rynku LNG były zabójcze i doprowadziły do rekordowego deficytu handlowego. 

Bilans handlowy Japonii w roku kalendarzowym 2024 wykazał deficyt wynoszący prawie 5,5 biliona jenów, co oznacza czwarty z rzędu rok deficytu handlowego dla tego kraju – alarmuje ministerstwo finansów Japonii. Całkowita wartość eksportu wzrosła o 6,2% do 107,1 biliona jenów, najwyższego poziomu od czasu, gdy po raz pierwszy sporządzono porównywalne statystyki w 1979 r. 

Było to spowodowane wzrostem eksportu sprzętu produkcyjnego do półprzewodników i innych artykułów, w szczególności do Chin, oraz wyższą wartością eksportu samochodów z powodu podwyżek cen i słabego jena. Tymczasem wartość importu wzrosła o 2% do prawie 112,6 biliona jenów – podaje japońskie ministerstwo finansów.

W 2024 r. deficyt handlowy Japonii z Australią, z której rocznie Japonia importuje około 26 mln t LNG rocznie) wyniósł 174 mld jenów w styczniu i 183 mld jenów w styczniu 2025 r. Jest to część większego deficytu handlowego Japonii w 2024 r. wynoszącego 5,3 bln jenów, co stanowi spadek o 44% w porównaniu z 2023 r. – wynika z danych OEC World. W 2023 r. Japonia miała deficyt handlowy z Australią wynoszący ponad 7 bilionów jenów. Wynika to z wielu czynników, w tym importu gazu, metali nieżelaznych i mięsa. 

W wyniku dużego uzależnienia od LNG, ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w Japonii są podobno ponad dwukrotnie wyższe od średniej w całej Azji. Wraz ze spadkiem popytu na LNG w kraju, japońskie firmy inwestują w nową podaż, jednocześnie rozwijając segmenty handlowe i relacje z kluczowymi rynkami wzrostu LNG w całej Azji. - Ta zmiana jest ryzykowna, narażając japońskich handlowców na zbliżającą się globalną nadpodaż – ostrzegają Reynolds i Doleman.

Mimo tych zawirowań Japonia nie ustaje w ekspansji na rynku wydobycia gazu. Niedawno Tokyo Gas rozszerzył działalność na rynek gazu łupkowego w USA dzięki umowie z Chevron – informuje Banchero Costa. TG Natural Resources LLC (TGNR), współwłasność Tokyo Gas i Castleton Commodities International, kupił 70% udziałów w aktywach gazowych we wschodnim Teksasie od Chevron za 525 mln dolarów, poinformowało kierownictwo.  TGNR jest czwartym co do wielkości producentem w regionie eksploatacji łupków Haynesville. Kontrakt pozwoli na osiągnięcie synergii na bazie  rozwoju aktywów o wartości ponad 170 mln - powiedział w oświadczeniu Craig Jarchow, President of CCI Upstream at Castleton Commodities International LLC.

Źródło: IEEFA, 2025

Zakładają oni, że Europa może stanąć przed jeszcze poważniejszymi wyzwaniami w zakresie marketingu LNG za granicą, ponieważ jej własny popyt spada, biorąc pod uwagę koszty i złożoność podejścia do pełnego łańcucha wartości w Japonii”. Ich zdaniem “zasoby można lepiej wydać na wsparcie istniejących wysiłków na rzecz zmniejszenia popytu na gaz i przyspieszenia technologii czystej energii, a nie na inwestycje i kontrakty w LNG, które jedynie zabezpieczyłyby długoterminową ekspozycję na paliwa kopalne”.

Polski FSRU z japońskim I tureckim wkładem

Przed rokiem GAZ-SYSTEM podpisał umowę czarteru określającą warunki dostarczenia i obsługi jednostki FSRU w Zatoce Gdańskiej. Kontrakt został zawarty z firmą White Eagle Energy Ltd., spółką z grupy Mitsui O.S.K. Lines.

Źródło: EUROSTAT, 2025

- Terminal FSRU to strategiczna inwestycja, która pozwoli na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb związanych z zapewnieniem dywersyfikacji oraz bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego zarówno do Polski, jak i regionu. Wyrazem tego jest przyznanie środków z KPO w ramach programu REPowerEU na budowę części lądowej FSRU. Zakontraktowanie przez GAZ-SYSTEM jednostki magazynowo – regazyfikującej LNG to kolejny ważny etap tego projektu – powiedział w kwietniu 2024 r. Maciej Bando - Pełnomocnik Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej.

- Podpisując umowę TCP osiągnęliśmy ważny kamień milowy. Przy tej okazji chcę wyrazić uznanie dla zaangażowania i wysiłku włożonego w ten proces przez obie strony. Mitsui O.S.K. Lines docenia możliwość przyczynienia się do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego Polski. Wierzę, że ta umowa pozwoli Mitsui O.S.K. Lines wykorzystać  bogate doświadczenie i wiedzę z realizacji takich projektów na całym świecie – powiedział przed rokiem Toshinobu Shinoda, Dyrektor Zarządzający Mitsui O.S.K. Lines, odpowiedzialny za obszar Europy i Afryki, informuje GAZ-SYSTEM.  

Statek FSRU będzie miał pojemność standardowego zbiornikowca LNG  170 tys. m3 skroplonego gazu.  Będzie miał instalację do regazyfikacji około 6,1 mld m3 gazu ziemnego rocznie. Okrętowe układy do regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego będą miały moc nominalną nie niższą niż 783,5 tys. m3/h. Kontrakt został zawarty na okres 15 lat z możliwością dalszego przedłużenia. Na bazie umowy czarteru GAZ-SYSTEM zagwarantował sobie również prawo pierwokupu statku FSRU. Statek zbuduje południowokoreańska stocznia HD Hyundai Heavy Industries.  

Wykonawcą części morskiej Programu FSRU w Gdańsku będzie konsorcjum, w składzie: GAP INŞAAT YATIRIM VE DIŞ TİCARET A.Ş. jako Lider, UNITEK İNŞAAT SANAYI VE TICARET A.Ş. oraz FABE POLSKA SP. Z O.O. Generalny wykonawca z Turcji będzie odpowiedzialny za przygotowanie projektu wykonawczego, dostawę maszyn i urządzeń oraz budowę części morskiej FSRU. Do zadań konsorcjum należy wykonanie nabrzeża postojowo - cumowniczego wraz z infrastrukturą niezbędną do obsługi statku FSRU oraz  budowa gazociągu podmorskiego, który połączy terminal z krajowym systemem przesyłowym. 

Na początku kwietnia GAZ-SYSTEM poinformował, że realizowane są już pozostałe elementy Programu FSRU, czyli budowa gazociągów lądowych. Będą one przesyłały gaz na trzech trasach: Kolnik – Gdańsk, Gardeja – Kolnik i Gustorzyn – Gardeja.

Fot. główna: Depositphotos