Reguły Hague-Visby – zasady interpretacji Reguł. Część II

Umowy przewozu ładunków morzem (umowy frachtowe – „contracts of affreightment”) w systemie prawa angielskiego, to złożona hybryda prawna zasad common law z regulacjami ustawowymi, opartymi z kolei na konglomeracie prawa precedensowego i regulacji międzynarodowych. 

W tych ostatnich kluczową rolę odgrywają przepisy Międzynarodowej Konwencji o ujednostajnieniu niektórych zasad dotyczących konosamentów z dnia 25.08.1924 r., z Protokołami z 23.02.1969 r. oraz z 21.12.1979 r., powszechnie znane pod nazwą Reguł Hasko-Wisbijskich („Reguł Hague-Visby”; „The Hague-Visby Rules”).

Ustawodawstwo angielskie przyjęło Reguły Hasko-Wisbijskie, w postaci „Carriage of Goods by Sea Act 1971” („COGSA 1971” uchylający ustawę „United Kingdom Act of 1924”). 

COGSA 1971 weszła w życie w dniu 23.06.1977 r. [“Carriage of Goods by Sea Act 1971” (Commencement) Order 1977 (SI 1977, No. 981)]. 

Protokół SDR został inkorporowany do COGSA 1971 na podstawie sec. 2(1) Merchant Shipping Act 1981 i wszedł w życie w 1983 roku [SI 1983 No.1906].

Mając na względzie ten złożony system inkorporacji konwencji międzynarodowej do angielskiego porządku prawnego, istotnymi problemami, które należy rozwiązać, są ustalenie i zharmonizowanie zasad interpretacyjnych tak inkorporowanych Reguł z zasadami interpretacyjnymi common law.

Niniejsze opracowanie jest kontynuacją analizy Reguły Hague-Visby – zasady interpretacji Reguł. Część I.

U podstaw każdej międzynarodowej umowy leży złożony, często wieloletni proces negocjacyjny i redakcyjny prowadzony z udziałem przedstawicieli wielu krajów reprezentujących różnorodne, często bardzo rozbieżne, systemy prawne i kultury jurydyczne. Ostateczny rezultat jest w zasadzie hybrydą, pewną formą kompromisu legislacyjnego uwzgledniającą, w mniejszym lub większym stopniu, prezentowane podczas negocjacji poglądy i stanowiska uczestniczących osób i reprezentowanych przez te osoby krajów i organizacji.

W rezultacie powyższego, dla pełniejszego i precyzyjniejszego zrozumienia i zinterpretowania poszczególnych postanowień kontraktowych, rekomendowaną metodą jest sięganie do dokumentacji właśnie prac przygotowawczych (travaux préparatoires), których analiza pozwala często na ustalenie genezy, intencji i zamierzonego przez twórców konwencji prawdziwego brzmienia i znaczenia danego słowa czy zapisu.

Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z 1969 roku, w art.32, przewiduje, iż: „Uzupełniające środki interpretacji 

Można odwoływać się do uzupełniających środków interpretacji, łącznie z pracami przygotowawczymi do traktatu oraz okolicznościami jego zawarcia, aby potwierdzić znaczenie wynikające zastosowania artykułu 31 lub aby ustalić znaczenie, gdy interpretacja oparta na artykule 31:

a) pozostawia znaczenie dwuznaczne lub niejasne albo

b) prowadzi do rezultatu wyraźnie absurdalnego lub nierozsądnego.”

W systemie prawa angielskiego, doprecyzowujące warunki interpretacyjne travaux préparatoires zostały podane w czołowym precedensie „Fothergill v Monarch Airlines Ltd” [1981] AC 251, w którym to precedensie Lord Wilberforce, stwierdził co następuje: „I think that it would be proper for us (...) to recognise that there may be cases where such travaux préparatoires can profitably be used. These cases should be rare, and only where two conditions are fulfilled, first, that the material involved is public and accessible, and secondly, that the travaux préparatoires clearly and indisputably point to a definite legislative intention” (stanowisko przyjęte, miedzy innymi, w  “Jindal Iron & Steel Co Ltd v Islamic Solidarity Shipping Co Jordan Inc” (“The Jordan II”) [2004] UKHL 49; [2005] 1 WLR 1363, at 20 (przez Lord Steyn)).

W przypadku Reguł Hague-Visby, nie ma problemów praktycznych w dostępie do dokumentacji przygotowawczej Reguł – zobacz, na przykład, opracowania Sturley [1990] czy Berlingieri [1997].

Jednakże w przypadku rozważanych tu Reguł, to właśnie formuła negocjacji tych reguł „do not always throw up clear answers; indeed, at best, they may do no more than help expose a variety of different viewpoints or are of no assistance whatever” (za Lordem Lloyd w sprawie “Effort Shipping Co Ltd v Linden Management SA” (“The Giannis NK”) [1998] AC 605, 615, zobacz również komenarz Carver, w tym samym tonie). Nic więc dziwnego, iż Lord Rix J, po przeprowadzeniu pogłębionej analizy jurydycznej travaux préparatoires dotyczących konosamentu imiennego („stright bill of lading”), w ewentualnym ich ujęciu przez Reguły Hasko-Visbijskie, stwierdził, nie bez cienia sarkazmu, iż „as often occurs, the travaux préparatoires are rich in ambiguity” – “JI MacWilliam Co Inc v Mediteranean Shipping Co SA” (“The Rafaela S”) [2003] EWCA Civ 556; [2004].

Nieco podobna do dokumentacji prac przygotowawczych, jest rekomendacja interpretacyjna nakazująca sięgnięcie do wykładni językowej tekstu, słowa czy frazy sformułowanej w innym niż angielski, języku. Na tą ciekawą wskazówkę interpretacyjną zwrócono uwagę w sprawie: “James Buchanan & Co Ltd v Babco Forwarding and Shipping” [1978] AC 141. W szczególności, Lord Wilberforce, pozwolił sobie na taki obszerniejszy komentarz:” Conventions, when made part of English law, may be expressed in language texts in various ways. There may be only an English statutory text which is based upon the convention, the convention itself not being incorporated in the statute. There may be an English convention text which is incorporated in the statute. There may be a French (or other language) convention text with an English translation adopted by the English statute; there may be convention texts in two languages with or without a provision that one shall prevail in case of doubt (...). Different principles of interpretation may apply to each of these cases. Moreover, it is perfectly legitimate in my opinion to look for assistance, if assistance is needed, to the French text. This is often put in the form that resort may be had to the foreign text if (and only if) the English text is ambiguous, but I think this states the rule too technically” (zobacz również, cytowany już powyżej, “Fothergil v Monarch Alrlines Lid” [1981] 1 A 251).

Rzecz ciekawa, iż w niezwykle ważnym precedensie „The Rafaela S” [2003] EWCA Civ 556; [2004], Lord Rodger sięgnął do tekstu francuskiego Reguł Haskich (z 1924), w celu ustalenia czy konosament imienny jest objęty zakresem tej regulacji.

Bez wątpienia, wymienione powyżej okoliczności i trudności interpretacyjne, powodują, iż Reguły Hague-Visby, w poszczególnych jurysdykcjach (a nawet w obrębie tej samej jurysdykcji) są nierzadko przedmiotem bardzo rozbieżnych interpretacji.

To właśnie, dostrzegając taką rozbieżność w międzynarodowym obrocie prawnym, Viscount Simonds  w precedensie “Riverstone Meat Co Ply Ltd v Lancashire Shipping Co Ltd” (“The Muncaster Castle”)  [1916] AC 807, wskazał: ”I think it is very important in commercial interests that there should be uniformity of construction adopted by the courts in dealing with words in statutes dealing with the same subject-matter.”

O wysoce rekomendowanej, międzynarodowej jednolitości w interpretacji jurydycznej, tak istotnych dla międzynarodowego prawa morskiego, wspomniał również sędzia McHugh J, który w australijskim orzeczeniu „Great China Metal Industries Co Ltd v Malaysian International Shipping Corporation Berhad” („The Bunga Seroja”) [1999] 1 Lloyd's Rep 512, wyjaśniał, iż: „International treaties should be interpreted uniformly by the Contracting States, especially in the case of treaties such as the Hague Rules whose aim is to harmonize and unify the law in cases where differing rules previously applied in the Contracting States. So far, however, uniformity of interpretation has not been a feature of the Hague Rules.”

Z powyższej analizy wyłania się stosunkowo skomplikowana formuła interpretacyjna Reguł Hague-Visby, w której prawo angielskie, tak przecież rygorystyczne w swoim wysoce “nacjonalistycznym” podejściu do interpretacji i stosowania prawa w międzynarodowych relacjach shippingowych, uznając prymat prawa międzynarodowego z  jego, ex definitione, harmonizującą relacje międzynarodowe funkcją, dopuszcza a wręcz rekomenduje sięganie do całej gamy uzupełniających  środków traktatowych, które w ostatecznym rezultacie pozwolą na ustalenie najbardziej optymalnego i precyzyjnego prawnie, znaczenia danego zapisu konwencyjnego.

Marek Czernis

Fot. Depositphotos