Odwołano rozmowy USA-Iran. Co z żeglugą w Ormuzie?

Zaplanowane na piątek 19 czerwca rozmowy pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Iranem w Szwajcarii zostały odwołane – poinformował Biały Dom. Stało się to po nocnej wymianie ognia pomiędzy Izraelem a libańskim Hezbollahem, a jak informują media, delegacja z wiceprezydentem USA J.D. Vance'em na czele była gotowa do wejścia na pokład samolotu. Czy fiasko pierwszej rundy negocjacji technicznych zagraża wolności żeglugi w Cieśninie Ormuz?

W czwartek 18 czerwca oba państwa oficjalnie zawarły 14-punktowe memorandum. Zakłada ono m.in. wznowienie wolnej żeglugi w Cieśninie Ormuz, zniesienie blokady morskiej irańskich portów, zniesienie sankcji na irańską ropę, uwolnienie zamrożonych środków Iranu, wzajemną nieingerencję w sprawy wewnętrzne oraz obietnicę przeprowadzenia oddzielnych negocjacji na temat programu nuklearnego Iranu. Na zawarcie pełnego porozumienia Waszyngton i Teheran mają 60 dni.

Po informacji o tym, że delegacja amerykańska nie spotka się w zaplanowanym terminie z Irańczykami, ponownie pojawiła się niepewność co do przyszłości pokoju w Zatoce Perskiej i na Bliskim Wschodzie, szczególnie że walki wznowiły Izrael i Hezbollah – które według porozumienia również miały zaprzestać działań wojennych. Wcześniej Irańczycy wyrażali niepewność wobec intencji Amerykanów, mówiąc, że muszą zobaczyć oznaki realizacji zawartego porozumienia. Ich delegacja także do ostatniej chwili nie potwierdzała wylotu do Szwajcarii. Negocjacje miały odbyć się w hotelu w Bürgenstock, w kantonie Obwalden.

Obecnie nie ma informacji o tym, aby pomimo odwołania rozmów, USA i Iran rezygnowały z przestrzegania memorandum kończącego wojnę, rozpoczętą 28 lutego. Amerykanie nie są zadowoleni z działań Izraela, a Iran obiecał, że ruch w Ormuzie będzie przez 60 dni wolny od jakichkolwiek opłat. Teheran zapowiadał, że wraz z Omanem ustanowi opłaty "za usługi morskie". W tym celu utworzono specjalną instytucję, która ma kontrolować uiszczanie wpłat przez załogi statków.

Na to nie zgadza się jednak prezydent USA Donald Trump, który utrzymuje, że żegluga pozostanie wolna na zasadach przedwojennych. Twierdzi również, że memorandum jest "bezwarunkową kapitulacją" Iranu, chociaż rzeczywistość zdaje się odbiegać od jego wizji. Problemem jest zachowanie Izraela, który nie uczestniczył w procesie pokojowym, chociaż wspólnie z USA rozpoczynał wojnę, a wstępne porozumienie dotyczy jego wojny w Libanie. Władze tego państwa wyraźnie dystansowały się od umowy, a premier Benjamin Netanjahu był krytykowany za to, że została zawarta.

Wznowienie walk, które pośrednio doprowadziło do odwołania negocjacji i może zaważyć na przyszłości porozumienia, okazało się najkrwawszym dniem dla Izraela od 28 lutego. W nocnych walkach zginęło 4 izraelskich żołnierzy. W Libanie potwierdzono śmierć 16 osób. Minister bezpieczeństwa wewnętrznego Izraela Itamar Ben Gvir stwierdził, że cały Liban "powinien spłonąć". Skrajnie prawicowy polityk znany jest z popierania brutalnej, antyarabskiej polityki oraz przemocy.

Nadchodzące dni pokażą, czy żegluga w Ormuzie wróci do normy, a samo zakończenie walk wywołało entuzjazm na rynkach. Również QatarEnergy, drugi największy dostawca LNG na świecie, zapowiedział wznowienie produkcji, a do jego terminala zmierzają pierwsze od trzech miesięcy tankowce. Niezgodność USA i Izraela oraz irańska nieufność wobec wrogów mogą jednak doprowadzić do upadku porozumienia i globalnego kryzysu.