Oceany doświadczają bezprecedensowych zmian

Globalne oceany doświadczyły w ostatnich latach bezprecedensowych przemian – wynika z Copernicus Ocean State Report 9. Eksperci ostrzegają, że coraz silniej wpływają one na klimat, ekosystemy morskie i życie społeczne.

Raport przygotowany przez Copernicus Marine Service we współpracy z Mercator Ocean International podsumowuje najnowsze dane dotyczące temperatury, zakwaszenia, poziomu mórz i zjawisk ekstremalnych w latach 1993–2024.

Wiosną 2024 r. średnia temperatura powierzchni oceanów osiągnęła rekordowe 21 st. C. Zawartość ciepła w oceanach wzrasta w tempie 0,14 W/m2 na dekadę, a północno-wschodni Atlantyk ociepla się o 0,27 st. C na dekadę - ponad dwa razy szybciej, niż średnia globalna.

To powoduje, że poziom mórz nadal rośnie, głównie z powodu topnienia lodu lądowego i rozszerzalności cieplnej wody.

Od początku XX wieku, poziom oceanów podniósł się o 228 mm, a w 2024 r. zanotowano rekordową zmianę.

Ocean staje się też coraz bardziej zakwaszony, a przy tym ponad 10 proc. obszarów o wyjątkowej bioróżnorodności zakwasza się szybciej, niż globalna średnia.

Ogromne znaczenie mają też fale upałów. W 2023 roku fala gorąca nawiedziła tropikalny północny Atlantyk, bijąc wszystkie dotychczasowe rekordy pod względem intensywności, długości trwania i zasięgu, co dotyczyło zarówno powierzchni, jak i w głębszych warstw oceanu.

W ciągu roku ponad 99 proc. tego regionu było dotknięte tym zjawiskiem, a w niektórych miejscach utrzymywało się ono przez ponad 300 dni.

Coraz częstsze fale upałów wpływają na rybołówstwo i akwakultury, szczególnie w regionach śródziemnomorskich, gdzie w latach 2022–2023 wystąpiła rekordowo długa fala gorąca z temperaturą do 4,3 st. C powyżej normy.

Zmiany klimatu przekładają się na zagrożenia społeczne i gospodarcze - podkreślają eksperci.

W zamieszkałych przez 200 mln ludzi regionach nadmorskich Europy wzrasta ryzyko powodzi i erozji, a w krajach, gdzie turystyka i gospodarka morska stanowią znaczną część zatrudnienia, ekstremalne zjawiska pogodowe znacząco wpływają na dochody.

Autorzy raportu podkreślają także znaczenie lepszego monitoringu, w tym regionalnych systemów obserwacji, które mogą wspierać skuteczne działania adaptacyjne. Omawia np. koncepcję monitoringu w ramach tzw. Wielkich Ekosystemów Morskich - przybrzeżnych obszarów o powierzchni około 200 tys. km2.

Przedstawiono w nim również nowy schemat oceny Morza Bałtyckiego, w którym w ciągu ostatnich trzech dekad obserwuje się wzrost temperatury i zasolenia.

Jak podkreślają eksperci, nowe narzędzia, takie jak „Starfish Barometer”, mają pomóc w łączeniu danych środowiskowych z analizą skutków społecznych i ekonomicznych.

Według autorów raportu konieczne są szybkie i skoordynowane działania, aby ograniczyć skutki zmian klimatu dla oceanów i społeczności przybrzeżnych.

Dokument stanowi naukową podstawę dla polityk morskich i decyzji adaptacyjnych w Europie i na świecie – zwracają uwagę specjaliści.

Marek Matacz 

mat/ agt/

Fot. Depositphotos