Kłusowanie na oceanie. Rybacy pod czujnym okiem satelitów i AI

Nielegalne połowy stanowią istotne zagrożenie dla przetrwania wielu gatunków ryb. Niestety są również sposobem życia i przetrwania wielu rybaków i odbiorców ryb od kłusowników. Wiele rządów i służb przymyka oczy na rybackie kłusownictwo. Taką krótkowzroczną politykę prowadzi znaczna grupa państw. Dziury w ochronie zasobów morza są jak oczka w rybackich sieciach wynika z raportu Windward. 

Dziś, wykorzystując technologie satelitarne i narzędzia oparte na sztucznej inteligencji można identyfikować i określić jakie szkody wyrządza morskie kłusownictwo gospodarce światowej i lokalnej. Windward wykorzystał posiadane narzędzia, technologie satelitarne i AI do określenia skali nielegalnych, niezgłaszanych i nieuregulowanych (NNN) połowów.

Raport firmy Windward zawiera uzyskane dzięki najnowszym technologiom dane i publikuje je w specjalnym raporcie. Ma on za zadanie nie tylko przedstawienie zjawiska kłusownictwa w rybołówstwie. Autorzy opracowania stawiają sobie również za cel upowszechnianie wiedzy i zwiększenie poziomu świadomości w społeczeństwie. Chodzi również o pomoc w organizacji ochrony zasobów wyłącznej strefy ekonomicznej. Ważna jest również wiedza o ograniczeniach prawnych utrudniających ochronę zasobów znajdujących się w morzach i oceanach. 

O skali zjawiska świadczy fakt, że analizując połowy tylko na samym Oceanie Spokojnym w krótki okresie czasu, zidentyfikowano kłusownictwo prowadzone na masową skalę. Obserwując połowy w losowo wybranym dniu w kwietniu 2022 r., obserwatorzy Windward informują: „zidentyfikowaliśmy ponad 2 000 chińskich statków rybackich, które prowadziły operacje połowowe na Oceanie Spokojnym, poza chińską wyłączną strefą ekonomiczną”.

Technologia Maritime AITM firmy Windward została wykorzystana do ustalenia „gorących stref” i określenia ilościowego nielegalnych połowów. Rybacy nie działają sami. Mają wsparcie ze strony różnego typu statków. Dzięki armatorom przyjmującym na swoje pokłady nielegalnie złowione owoce morza trudniej ujawnić źródło ich pochodzenia. 

Bowiem handel nielegalnie złowionymi rybami i owocami morza jest trudny do wykrycia. Dzięki wnikliwemu śledzeniu dróg dostaw ryby z połowów NNN, zidentyfikowano również centra, które wspierają te floty i statki rybaków poławiających poza strefami ekonomicznymi. 

Nielegalne połowy zagrożeniem

- Połów NNN zastąpił piractwo jako główne globalne zagrożenie dla bezpieczeństwa morskiego. Jeśli połowy NNN będą kontynuowane bez kontroli, możemy spodziewać się pogorszenia sytuacji w kruchych państwach nadbrzeżnych i wzrostu napięć między zagranicznymi państwami rybackimi, co zagrozi stabilności geopolitycznej na całym świecie – stwierdziła Straż Przybrzeżna Stanów Zjednoczonych w komunikacie w 2020 r. 

Około 11–19% zgłoszonej światowej produkcji rybnej pochodzi z nielegalnych, niezgłoszonych i nieuregulowanych (NNN) połowów i prowadzi do strat w wysokości około 10–23,5 mld dolarów,  podaje Windward za World Wide Fund (WWF) for Nature. Koalicja UE ds. IUU (illegal, unreported, and unregulated) Fishing Coalition stwierdza, że prawie 30% światowych łowisk jest nadmiernie eksploatowanych, a ponad 60% jest już w pełni wyeksploatowanych.

Kto najczęściej wykonuje nielegalne połowy na Pacyfiku? Obserwacja statków rybackich, które zostały ujęte w modelu firmy Windward jako prawdopodobnie zaangażowane w połowy NNN wykazała, że 53% statków połowowych pływa pod banderą ChRL, a 22% pod banderą Tajwanu.

Na przykład tylko 3 kwietnia 2022 r. prowadząc obserwacje działań flot rybackich na Pacyfiku, Windward zidentyfikował ponad 2000 chińskich statków rybackich, które prowadziły operacje połowowe poza chińską wyłączną strefą ekonomiczną.

- Po porównaniu rekordów WCPFC, baz danych IATTC i SPRFMO odkryliśmy, że wymienione tam statki stanowią tylko 75% całkowitej liczby chińskich statków rybackich działających na Pacyfiku w dowolnym momencie. Sugeruje to, że co najmniej 25% chińskich statków na Pacyfiku prawdopodobnie działa bez zezwolenia. To tylko jeden obszar połowowy, ile jeszcze takich obszarów istnieje? – pyta Windward. 

Mapowanie gorących stref

Strefy gorące to obszary zidentyfikowane przez model behawioralny Windward IUU jako skupiska aktywności dla flot rybackich dalekobieżnych. W jaki sposób rozwijają się strefy gorące i dlaczego są ważne?

Po pierwsze, ważne jest stwierdzenie, że ryby/owoce morza są cennym i lukratywnym zasobem na całym świecie. Przewiduje się, że globalny rynek owoców morza osiągnie 138,7 mld dolarów amerykańskich do 2027 r. Sezonowość jest również ważnym czynnikiem aktywności połowów NNN. Dzieje się tak, ponieważ „migracje i wzorce pogodowe odgrywają nieproporcjonalnie dużą rolę w określaniu miejsc docelowych kłusowania statków rybackich”.

- W ciągu ostatnich kilku lat stało się jasne, że połowy IUU dotyczą czegoś więcej niż tylko ryb – stwierdza Windward. Jest tak, bo kłusownictwo ułatwiają również regulacje prawne. Na przykład Chiny zgłaszają roszczenia do „praw historycznych” w sąsiednich wyłącznych strefach ekonomicznych. Pod tym pretekstem rozszerzają swoje wpływy na inne akweny, ustanawiając przyczółki ułatwiające rybakom penetrację akwenów poza chińską strefą ekonomiczną. 

Zauważyli to naukowcy Uniwersytetu Stanforda, a wyniki badań opublikowali w kwietniu 2022 r. w czasopiśmie „Nature Communications”. Wskazali oni regiony i porty o najwyższym ryzyku nadużyć pracowniczych i nielegalnych połowów. Stwierdzili oni: „Spośród ponad 750 ocenionych portów na całym świecie, ponad połowa jest związana z ryzykiem nadużyć pracowniczych lub połowów NNN”.

Odsetek przypadków połowów NNN według strefy zagrożenia w okresie lipiec 2021-czerwiec 2022.  Źródło: Windward, 2025

Na podstawie empirycznych obserwacji stwierdzają oni: „W przypadku statków rybackich, regiony przybrzeżne u wybrzeży Afryki Zachodniej, Peru, Azorów, Argentyny i Falklandów miały wyższe ryzyko nadużyć pracowniczych i połowów NNN. Badania wykazały również, że statki zarejestrowane w krajach, w których korupcja jest słabo kontrolowana, statki należące do krajów innych niż państwo bandery i statki zarejestrowane w Chinach mają wyższą aktywność i skłonność do angażowania się w nielegalną działalność”. 

Te wnioski potwierdzają modele AI i technologia Windward. Wnioski i wyniki badań pokrywają się w szczególności w odniesieniu do „gorących stref” w których odbywają się połowy NNN.

Łańcuch dostaw połowów IUU między zidentyfikowanymi przez Windward strefami zagrożenia IUU a hubami wspierającymi, a także Chinami i Tajwanem. Źródło: Windward, 2025

Ustalono, że zarówno Mauritius, jak i Urugwaj działają jako centra wsparcia chińskich dalekomorskich flot rybackich, wraz z Peru i Fidżi. Centra te są kluczowe dla realizacji celów geopolitycznych krajów w większości odpowiedzialnych za połowy NNN. Bez centrów wsparcia nielegalnych flot rybackich ograniczenia geograficzne i sezonowe poważnie ograniczyłyby możliwości przetrwania rybaków żyjących z nielegalnych połowów.

Chińskie statki poławiają przez cały rok, niezależnie od pory roku, i wykorzystują centra wsparcia do utrzymania się na rynku. - Jeśli ten stan rzeczy nie ulegnie zahamowaniu lub przyspieszy, może to zakłócić kruchy porządek międzynarodowy – zauważają analitycy Windward.

- Nielegalne połowy Chin są zaczynem geopolitycznych konfliktów na całym świecie – napisała na łamach „Forbes” Jill Goldenziel, profesor w National Defense University–College of Information and Cyberspace oraz  konsultant w zakresie prawa, przywództwa, bezpieczeństwa i ryzyka geopolitycznego. 

Szczególnie niebezpieczne jest „wykorzystanie statków rybackich do działań w spornych sytuacjach prawnych i do projekcji siły – podkreśla prof. Jill Goldenziel i przestrzega: „Jeśli połowy NNN Chin będą bez kontroli, państwa nadmorskie zostaną osłabione z powodu szkód środowiskowych, co doprowadzi do dalszej niestabilności”. 

Dlatego rządy muszą wyjść poza samo przyglądanie się nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom i zacząć przeciwdziałać zagrożeniom jakie wynikają z kłusownictwa na oceanach.

Fot. Depositphotos