Energy Security Congress 2026 – prawne aspekty ochrony infrastruktury energetycznej na Bałtyku

Zwiększanie bezpieczeństwa na Morzu Bałtyckim wiąże się z przygotowaniem służb i sił morskich na nowe wyzwania. To oznacza, że muszą zostać wypracowane nowe procedury, aby radzić sobie z trudnymi wyzwaniami. Jak reagować, gdy zostanie zaobserwowany podejrzany statek? Co jeśli znajduje się przy strategicznej infrastrukturze morskiej? Czy można na taką jednostkę wejść i ją skontrolować? Te zagadnienia były przedmiotem wystąpienia przedstawicielki Ministerstwa Edukacji Narodowej, dr Beaty Kucharczyk, podczas II edycji Energy Security Congress.

Wystąpienie podczas kongresu, pt. „Ustawa Bezpieczny Bałtyk – prawo jako element budowy bezpieczeństwa” wygłosiła reprezentantka Ministerstwa Obrony Narodowej, dr Beata Kucharczyk, naczelnik Wydziału Prawa Międzynarodowego w Departamencie Wojskowych Spraw Zagranicznych. Była to okazja do szerszego przedstawienia zagadnień związanych z wspomnianą ustawą, podpisaną przez prezydenta Karola Nawrockiego 9 stycznia br. Przypomnijmy, rozszerza ona m.in. uprawnienia polskiej Marynarki Wojennej w związku z działaniami na morzu, z myślą m.in. o ochronie infrastruktury krytycznej. Ponadto okręty będą mogły być wysłane na wody międzynarodowe na mocy samej decyzji szefa resortu obrony.

Wszystko to wiąże się ze zmianami w już istniejących przepisach. Głównym celem prac realizowanych w MON jest zapewnienie morskiemu rodzajowi sił zbrojnych oraz Morskiemu Oddziałowi Straży Granicznej szerszego katalogu narzędzi do zapewnienia bezpieczeństwa Morza Bałtyckiego, w tym poza polskimi wodami terytorialnymi. Ustawa ma usprawnić ich działania na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa na polskich obszarach morskich. Chodzi w tym o zadania związane z obroną przeciwlotniczą oraz monitorowaniem krajowych wód terytorialnych na Bałtyku, jak również międzynarodowych, przede wszystkim w ochronie kluczowej dla bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej, w tym gazociągu Baltic Pipe, kabla SwePol Link czy platform wiertniczych.

Prelegentka zaznaczyła, że jasne procedury działania pozwolą na szybsze podjęcie decyzji w sytuacjach kryzysowych. Wspomniała, że proces legislacyjny ustawy ruszył w kwietniu 2025 roku, a prace nabrały tempa jesienią tego samego roku. W tym czasie miał miejsce rządowy proces legislacyjny, który zakończono 23 października, gdy do Sejmu trafił wspomniany, rządowy projekt ustawy. Dr Kucharczyk zaznaczyła, że wszystkie procesy trwały bardzo szybko i wiązały się z międzyresortową współpracą.

– Te przepisy, które chcieliśmy w ustawie wprowadzić mają umożliwić i mam nadzieję umożliwią przede wszystkim otwarcie bezpośrednich zamachów, ataków na polskie siły zbrojne, policję, straż graniczną, ale co pewnie dla Państwa najważniejsze, elementy infrastruktury krytycznej zlokalizowane na Morzu Bałtyckim. Ustawa ma również zapewnić wzrost zdolności i możliwości zgodnych do monitorowania naszych obiektów, jak również poprawić bezpieczeństwo personelu polskich zbrojnych – podkreśliła.

Dokument podpisany przez prezydenta wprowadza zmiany do ustawy z 1998 roku, o zasadach użycia lub pobytu sił zbrojnych RP poza granicami państwa. Wprowadzono tu nową przesłankę, tj. „działań na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa Rzeczpospolitej Polskiej”, także dodano do krajowych podstaw prawnych odnośnie użycia wojsk poza granicami państwa „niezbywalnego prawa do samoobrony”, określonego w art. 51 Kar Narodów Zjednoczonych i wprowadzenia przesłanki pobytu sił zbrojnych poza granicami państwa jako „stałych, operacyjnych działań prowadzonych w celu monitorowania bezpieczeństwa zewnętrznego Rzeczpospolitej Polskiej lub w ramach wysuniętej obecności.

Wiele reakcji, gdy pojawiła się informacja o ustawie, wprowadził zapis odnośnie możliwości wydania rozkazu użycia broni lub innego uzbrojenia przez dowódcę jednostki pływającej polskiej Marynarki Wojennej lub jednostki latającej sił powietrznych. Zaznaczono tu, „jeżeli okoliczności wymagają natychmiastowego działania”. Wspomniano tu choćby o konieczności odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu, albo w celu przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu na jednostkę sił i/lub służb morskich, a także infrastrukturę krytyczną. W tym drugim przypadku wspomniano także o międzynarodowej, jak Baltic Pipe. Do tego dochodzą wszelkie obiekty instalowane na wodzie, jak sztuczne wyspy, turbiny wiatrowe, a także podmorskie kable energetyczne i światłowodowe.

Przepisy odnoszą się też stricte do MOSG, biorąc pod uwagę działania na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym, w tym uprawnienie do zatrzymywania i przeszukania obcego statku. Jednocześnie, w sytuacji przepływu obcych statków i okrętów, przyznano dowódcom jednostek polskiej Marynarki Wojennej na wodach wewnętrznych i na morzu terytorialnym uprawnień takich jakie mają wchodzące w skład MOSG. Do tego, w ramach zmiany ustawy z 2001 roku „O Żandarmerii Wojskowej i Wojskowych Organach Porządkowych” dowódcy okrętów otrzymują też uprawnienia takich służb w związku z użyciem broni palnej w określonych sytuacjach, np. odparcia bezpośredniego zamachu na żołnierza lub chronione przez niego mienie wojskowe.

Wprowadzono też zmiany do ustawy z 1990 roku odnośnie ochrony granicy państwowej. Przyznano Dowódcy Operacyjnemu Rodzajów Sił Zbrojnych kompetencje do określenia w rozkazie sposobu niszczenia pocisków rakietowych, wystrzelonych w kierunku terytorium Polski, przez wojskowe środki obrony powietrznej, pracujące w trybie automatycznego startu rakiet przechwytujących. Regulacje te umożliwiają też podjęcie decyzji przez dowódców wspomnianych systemów obronnych, w sytuacji braku łączności z dyżurnym dowódcą obrony powietrznej i/lub niemożności wydania rozkazu przez DORSZ. Biorąc pod uwagę, że zestrzeliwanie obiektów powietrznych może się wiązać z ich spadkiem na terytorium kraju i uszkodzeniami w mieniu, w Senacie dodano przepis określający odpowiedzialność Skarbu Państwa w tej sytuacji.

Dr Beata Kucharczyk powiedziała, że ustawa będzie bezpieczeństwo we wszystkich jego wymiarach. W zamierzeniu siły zbrojne, mające odpowiednie środki, będą mogły skuteczniej wykonywać swoje zadania, zgodnie z przeznaczeniem.