Ryby pod kontrolą na europejskich morzach i oceanach do 2028 r. [RAPORT]

29.12.2025 05:31

Strona główna Ekologia Morska, Ochrona Bałtyku, Rybołówstwo Morskie Ryby pod kontrolą na europejskich morzach i oceanach do 2028 r. [RAPORT]

Partnerzy portalu

W połowie grudnia ministrowie rybołówstwa UE uzgodnili uprawnienia do połowów na Atlantyku i Morzu Północnym, Morzu Śródziemnym i Morzu Czarnym na rok 2026. UE i Norwegia zakończyły negocjacje w sprawie zarządzania wspólnymi stadami w cieśninach Skagerrak i Kattegat, wymiany kwot połowowych oraz wzajemnego dostępu do wód 19 grudnia br. – podał Directorate-General for Maritime Affairs and Fisheries (DG MARE).

W 2024 roku łączna wartość produktów rybołówstwa wyładowanych w portach UE wyniosła 5,5 mld euro. Szacuje się, że połowy ryb w UE wyniosły 3,2 mln ton, pochodzące z 7 obszarów morskich objętych statystykami UE. Najwyższą wartość połowów ryb odnotowano w Hiszpanii, gdzie stanowiły one 30% całkowitej wartości połowów w UE. Na kolejnych miejscach znalazła się Francja z 16%, a następnie Dania z 13%.

Wiodący dostawcy ryb do portów UE pod względem wartości. Źródło: EUROSTAT

W dniu 10 grudnia br. Unia Europejska i Wielka Brytania osiągnęły porozumienie w sprawie uprawnień do połowów na rok 2026. Obejmujące ono ponad 95 całkowitych dopuszczalnych połowów (TAC - total allowable catches) na północno-wschodnim Atlantyku. DG Marek podkreśla, że „Celem tego porozumienia jest zapewnienie zrównoważonego zarządzania wspólnymi stadami ryb, a jednocześnie zapewnienie stabilności i przewidywalności flotom i operatorom po obu stronach”.

Porozumienie gwarantuje, że floty UE będą mogły na akwenach wokół Wielkiej Brytanii poławiać do 288 tys. ton ryb o wartości ponad 1,2 miliarda euro. - Ma ono szczególne znaczenie, ponieważ objęte nim stada stanowią większość wspólnych zasobów UE z państwami trzecimi na północno-wschodnim Atlantyku – podkreśla DG Mare.

Wszelkie kwoty połowowe ustala się w oparciu o wyniki badań i analiz International Council for the Exploration of the Sea – ICES. Organizacja ta jest siecią skupiającą blisko 6 tys. naukowców z ponad 700 instytutów morskich. Są to palcówki naukowe, które działają w 19 krajach członkowskich UE oraz poza UE. Do corocznej analizy stad ryb wykorzystuje się wyniki badań ponad 2 500 naukowców. Praktycznie, dzięki długofalowej współpracy i partnerstwom, International Council for the Exploration of the Sea posiada bieżące informacje sytuacji na Oceanie Atlantyckim obejmuje również Arktykę, Morze Śródziemne, Morze Czarne i północny Ocean Spokojny.

Większe oczka w brytyjskich sieciach

UE i Wielka Brytania w negocjacjach wykorzystały najlepsze dostępne dane naukowe dotyczące stanu stad ryb, które gromadzi od wielu lat International Council for the Exploration of the Sea (ICES). W maju 2025 r. UE i Wielka Brytania zgodziły się na przyznanie pełnego, wzajemnego dostępu do wód do 2038 r. Umożliwiło to po raz pierwszy od wyjścia Wielkiej Brytanii z UE na koncentrowaniu rozmów na ustaleniu całkowitych dopuszczalnych kwot połowów na 2026 r. Zawarte w grudniu br. porozumienie gwarantuje wzajemny dostęp do wód dla połowów tuńczyka białego do 2030 r.

Udział komercyjnych połowów ryb w Europie. Źródło: European Environment Agency, 2024

Uważa się, że jest to „Przełomowe porozumienie w sprawie ochrony zagrożonych stad ryb”. Badania naukowe wykazały bowiem, że istotnie spadły populacje kilku kluczowych stad ryb. Miało to miejsce zarówno w Morzu Celtyckim, Morzu Irlandzkim jak i kanale La Manche. Coraz rzadziej w sieciach rybackich pojawiał się dorsz, plamiak, witlinek, sola i gładzica.

Naukowcy z ICES ustalili, że populacja stad zmalała poniżej krytycznych progów biologicznych. Pokreślono, że to zagraża zdolności ryb do odbudowy populacji. DG Mare stwierdza, że „Prowadzi to do zmniejszenia dopuszczalnych połowów i związanych z nimi dochodów dla przemysłu rybnego”.

Aby przyspieszyć odbudowę populacji wymienionych ryb, UE i Wielka Brytania uzgodniły szereg środków zaradczych. Postawiono na zwiększoną selektywność narzędzi połowowych. Zalecono, by rybacy stosowali w sieciach większe rozmiary oczek. Konieczne stało się obowiązkowe stosowanie urządzeń selektywnych w połowach homara. Chodzi szczególnie o ratowanie stad i uniknięcia przełowienia małego homara.

Ponadto obie strony zgodziły się na wdrożenie środków ostrożnościowych w odniesieniu do niektórych stad, w tym kolenia [Koleń pospolity – MG], płaszczki oraz okonia morskiego. Uzgodnione limity połowowe między UE a Wielką Brytanią zostaną włączone do rozporządzenia w sprawie uprawnień do połowów na rok 2026, które zostało uzgodnione na spotkaniu ministrów rybołówstwa UE 11 i 12 grudnia br.

Bałtyk ze zwiększonym limitem

Ministrowie rolnictwa krajów UE uzgodnili już w październiku br. kwoty połowowe na Morzu Bałtyckim na 2026 r. Wynegocjowano limit wyższy o 45 proc. na szprota i o 15 proc. na śledzia centralnego w stosunku do propozycji Komisji Europejskiej. Ilość dorsza pozostanie bez zmian.

Więcej na ten temat: gospodarkamorska.pl

Limit na tzw. połowy przypadkowe dorsza wschodniobałtyckiego wyniesie 430 ton, a dorsza zachodniobałtyckiego - 266 ton. Oznacza to utrzymanie kwot z 2025 roku i odrzucenie propozycji KE, która chciała dalszego ograniczenia połowów przypadkowych (do 159 ton dla dorsza wschodniobałtyckiego i do 42 ton dla dorsza zachodniobałtyckiego). Utrzymany zostanie obowiązujący od 2020 r. zakaz łowienia dorsza na Bałtyku ze względu na zły stan stada, a także zakaz połowów rekreacyjnych.

- Z punktu widzenia Polski i polskich rybaków jest to niewątpliwie sukces - ocenił wiceminister rolnictwa Jacek Czerniak, który brał udział w negocjacjach kwot połowowych na przyszły rok, informuje Magdalena Cedro z PAP w Brukseli.

Połowy ryb w 2024 r.

Atlantyckie ryby pod lupą

Na szerszym posiedzeniu Rada osiągnęła porozumienie w sprawie przydzielenia 24 uprawnień do połowów na rok 2026. W niektórych przypadkach określono limity połowów również na lata 2027 i 2028. Na Atlantyku i w cieśninie Skagerrak-Kattegat 81% uprawnień do połowów ustalono na poziomie zrównoważonym. Są one zgodne z zaleceniami Komisji dotyczącymi maksymalnego zrównoważonego połowu (MSY - maximum sustainable yield) na rok 2026 – informuje DG MARE w komunikacie.

9 wieloletnich całkowitych dopuszczalnych połowów (TAC - total allowable catches) ustalono na okres dwóch lat lub dłużej. To odpowiedź na postulaty rybaków, którzy prosili o umożliwienie większej przewidywalności w działalności gospodarczej. TAC to limity ustalone w celu zapewnienia ochrony populacji zagrożonych przełowieniem ryb i krabów.

Chodzi o to, by w dłuższej perspektywie przedsiębiorstwa rybackie w UE mogły przetrwać okresu zmniejszonych połowów. Osiąga się to poprzez oparcie działalności rybackiej na „zrównoważonych i dochodowych połowach poprzez ustalenie rocznych kwot połowowych dla określonych gatunków ryb w oparciu o badania naukowe” – podkreśla DG MARE w komunikacie.

Więcej sardeli i homara

Porozumienie zakłada zwiększenie połowów sardeli europejskiej o 60% i smuklicy [rodzaj ryby promieniopłetwej – MG] o 11% w akwenach Morza Iberyjskiego. Zgodzono się na zwiększenie połowów homara o 23% w Morzu Kantabryjskim oraz sardeli o 8% i homara o 49% w Zatoce Biskajskiej. Rada postanowiła ostrożnie podejść do połowów mieszanych, w których niektóre stada są zdrowe, a inne chorują.

Aby chronić rdzawca [ryba dorszowata – MG] w Zatoce Biskajskiej i wodach Morza Iberyjskiego, ograniczono połowy labraksa [okoń morski, sea bass – MG] w Zatoce Biskajskiej o 48%. W celu ochrony dorsza i soli [podeszwica – MG] w wodach cieśniny Kattegat-Skagerrak, zmniejszono dopuszczalne całkowite połowy homara i gładzicy.

Porozumienie zakłada znaczne zmniejszenie dopuszczalnych połowów stad ryb chorujących. Chodzi o to zainicjować i wesprzeć proces odbudowy stad ryb najbardziej przełowionych. To również skutek zrozumienia przez przedstawicieli rybołówstwa, że trzeba na szeroką skalę zapewnić zwiększenie zasobów ryb w morzach i oceanach.

Tylko w ten sposób można zwiększyć dostępność do stad i ustabilizować dochody unijnych przedsiębiorstw rybackich. Stada objęte ograniczeniami połowów żerują praktycznie na większości akwenów znajdujących się w strefach ekonomicznych państw UE. Zmniejszenia limitów obejmują ograniczenia o 13% połowów mintaja w Zatoce Biskajskiej, Morzu Kantabryjskim i wodach Półwyspu Iberyjskiego.

Pod ochroną znalazły się również zasoby witlinka w Zatoce Biskajskiej, dla którego limity zmniejszono o 27%. Aż o 44% ograniczono połowy soli na akwenach w rejonach Skagerrak-Kattegat, a jedynie o 9% na akwenach wokół Półwyspu Iberyjskiego.

Ryby do podziału

W przypadku większości TAC współdzielonych z państwami spoza UE w północno-wschodnim Atlantyku, Rada zaplanowała uprawnienia do połowów na rok 2026. UE zawarła umowę dwustronną ze Zjednoczonym Królestwem, a także umowę trójstronną między UE, Norwegią i Wielką Brytanią. Ponadto UE zakończyła negocjacje w sprawie umowy dwustronnej z Norwegią, oczekując na podpisanie, obejmującej wymianę kwot i ustalenia dotyczące dostępu. Umowy te obejmują łącznie ponad 100 TAC, a także środki techniczne mające na celu odbudowę stad w stanie krytycznym.

Kwoty połowowe UE dla błękitka i śledzia atlantycko-skandynawskiego na rok 2026 zostały ustalone zgodnie z TAC zatwierdzonym przez UE. Ustalenia co do wielkości połowów konsultowano z państwami nadbrzeżnymi oraz w Komisji Rybołówstwa Północno-Wschodniego Atlantyku (NEAFC). Niestety, TAC nie został ustalony dla makreli. DG Mare podkreśla, że nie doszło do wspólnych uzgodnień „pomimo wszelkich starań UE o przeprowadzenie merytorycznych konsultacji”.

Dlatego UE przyjęła tymczasową kwotę połowową na pierwsze sześć miesięcy 2026 r. na podstawie tymczasowego TAC zgodnego z opinią ICES. - Na posiedzeniu Rady kilka państw członkowskich UE wyraziło ubolewanie z powodu stanu tego stada, przełowienia i braku współpracy ze strony niektórych państw spoza UE, apelując do Komisji o pilne zastosowanie rozporządzenia (UE) nr 1026/2012 w sprawie niezrównoważonych połowów w celu obrony uzasadnionych praw UE i ochrony stad pelagicznych w północno-wschodnim Atlantyku – informuje DG MARE.

Komisja nie poparła również kompromisu osiągniętego w sprawie Morza Śródziemnego, ponieważ uważa, że nie jest on zgodny z wieloletnim planem zarządzania dla zachodniej części Morza Śródziemnego, w szczególności w odniesieniu do ustalania nakładu połowowego.

UE, Norwegia i Szwecja -wspólne ryby

UE i Norwegia zawarły zrównoważoną wymianę uprawnień do połowów o wysokiej wartości ekonomicznej. Oprócz innych stad, UE otrzyma 9196 ton dorsza arktycznego na 2026 r. i przekaże Norwegii 47 905 ton błękitka. Porozumienia te zabezpieczają kluczowe uprawnienia do połowów na 2026 r., a także przewidywalność i dostęp dla flot UE operujących na wodach Norwegii, w tym na Morzu Północnym i w cieśninie Skagerrak.

UE i Norwegia potwierdziły również stabilny, wzajemny dostęp do wód Morza Północnego, umożliwiając zarówno rybakom z UE, jak i Norwegii utrzymanie kluczowych działań połowowych. Porozumienie zapewnia również szwedzkiemu rybołówstwu dalszy dostęp do uprawnień do połowów na norweskich wodach Morza Północnego.

UE i Norwegia uzgodniły limity połowowe dla dorsza, plamiaka, gładzicy i witlinka w cieśninie Skagerrak. Zarówno UE, jak i Norwegia zgodziły się na utrzymanie ograniczeń połowów śledzia w cieśninie Skagerrak. Chodzi o odbudowę stad śledzia w zachodniej części Bałtyku. Z badań naukowców i informacji rybaków wynika, że śledź bałtycki miesza się z populacją śledzia w Morzu Północnym.

Zakłada się plany ochrony określonych akwenów w taki sposób, by dodatkowo wspierać odbudowę tych populacji ryb. UE i Norwegia rozpoczęły również dyskusję na temat rewizji i udoskonalenia ustaleń dotyczących monitorowania, kontroli i nadzoru, w celu zacieśnienia współpracy.

_Fot:_{Depositphotos}