Oceania wyruszyła po raz 40-ty na Spitsbergen

Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk poinformował o wyruszeniu statku badawczego Oceania w jubileuszową, 40-tą ekspedycję naukową ARctic EXpedition (AREX) na Spitsbergen. Podróż na Arktykę jest realizowana nieprzerwanie od 1987 roku.

Każdego lata Oceania przemierza trasę prowadzącą przez Morze Bałtyckie, Cieśniny Duńskie, Morze Norweskie i Morze Barentsa do zachodnich wybrzeży Spitsbergenu, docierając m.in. w rejon Cieśniny Fram oraz arktycznych fiordów. Wieloletnie obserwacje prowadzone na tej samej siatce pomiarowej pozwalają śledzić tempo i skalę zmian zachodzących w Arktyce, czyli regionie uznawanym za jedno z najbardziej wrażliwych miejsc na świecie wobec skutków globalnego ocieplenia. Podczas tegorocznej ekspedycji naukowcy będą prowadzić kompleksowe badania oceanograficzne, biologiczne, biogeochemiczne, atmosferyczne, optyczne i akustyczne. Zebrane dane posłużą do analizy zmian zachodzących w wodach Arktyki Europejskiej, funkcjonowania morskich ekosystemów oraz relacji pomiędzy oceanem, atmosferą i lodem morskim.

Od 1987 roku naukowcy Instytutu Oceanologii PAN regularnie prowadzą monitoring środowiska morskiego Arktyki Europejskiej, tworząc jeden z najdłuższych i najcenniejszych ciągów obserwacyjnych tego regionu. Tegoroczna wyprawa będzie symbolicznym zwieńczeniem czterech dekad obecności polskich badaczy na wodach Arktyki.

Oceania to żaglowiec należący do Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk. Został zbudowany w 1985 roku w Stoczni Gdańskiej. Ma 48,9 metra długości i 9 metrów szerokości. Posiada skośne ożaglowanie o powierzchni 280 m2. Załoga liczy 13 osób, ma też miejsce dla 14 pasażerów, w tym personelu naukowego. Wyposażenie pozwalana pływanie w prawie każdych warunkach, autonomiczność wynosi 30 dni. Stała się platformą pracy dla setek naukowców realizujących projekty z zakresu oceanografii, biologii morza, chemii środowiska i klimatologii.

W ostatnich latach statek stał się także ważną platformą edukacyjną i popularyzatorską. Każdego roku spędza 230-250 dni na morzu wykonując m.in. ekspedycję badawczą na morza północne i Spitsbergen (czerwiec-sierpień) oraz kilkanaście rejsów bałtyckich. Na jego pokładzie są także realizowane międzynarodowe szkoły dla studentów i młodych naukowców, projekty artystyczne łączące naukę ze sztuką, nagrania filmów dokumentalnych i programów telewizyjnych oraz działania popularyzujące wiedzę o morzach i zmianach klimatu. Nie brakowało też kontrowersji w związku z finansowaniem prac remontowych na jednostce, a także środków na badania. W październiku 2024 roku Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poinformowało, że przeznaczy w ciągu trzech lat na funkcjonowanie żaglowca 8 mln zł rocznie (łącznie 24 mln zł), co oznaczało wzrost o 1/4 w porównaniu z dotychczasowym dofinansowaniem.

Jubileuszowa, 40. wyprawa AREX jest nie tylko kolejnym etapem badań naukowych, ale także świadectwem ciągłości polskiej obecności badawczej w Arktyce. W czasach dynamicznych zmian klimatycznych długoterminowe obserwacje prowadzone przez Instytut Oceanologii PAN mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia procesów zachodzących w oceanach i ich wpływu na środowisko oraz społeczeństwo.

Jak informuje PAN, choć Oceania pozostaje jedną z najważniejszych polskich jednostek naukowych, statek ma już ponad 40 lat. Przez dekady umożliwiał prowadzenie badań na Bałtyku, Morzach Nordyckich i w Arktyce, jednak rosnące wymagania współczesnej nauki, potrzeba instalacji nowoczesnej aparatury oraz konieczność zapewnienia ciągłości polskich badań morskich sprawiają, że środowisko naukowe od lat podkreśla potrzebę budowy nowego statku badawczego. Nowoczesna jednostka pozwoliłaby rozszerzyć zakres prowadzonych badań, zwiększyć możliwości udziału w międzynarodowych projektach oraz zapewnić Polsce stabilną obecność badawczą na morzach i oceanach w kolejnych dekadach. Potencjalnie naukowcy liczą, że wzorem Uniwersytetu Morskiego w Gdyni i Politechniki Szczecińskiej doczekają się również nowego statku dla siebie.