„Kobiety z rdzy i żelaza”. Gdynia pokaże spektakl o robotniczkach portów i stoczni

Historie kobiet, które od lat pracują w portach i stoczniach, stały się inspiracją dla wyjątkowego spektaklu dokumentalnego. „Kobiety z rdzy i żelaza. Robotniczki/Hafenarbeiterinnen” to polsko-niemiecka produkcja oparta na autentycznych wywiadach z pracownicami portów i stoczni w Gdyni, Bremerhaven oraz północnej Dolnej Saksonii. Przedstawienie będzie można zobaczyć od 18 do 23 sierpnia na pirsie nr 1 przy Molo Rybackim w Gdyni.

„Kobiety z rdzy i żelaza. Robotniczki/Hafenarbeiterinnen” to przedstawienie dokumentalne, które powstało na podstawie przeprowadzonych w 2025 i 2026 roku wywiadów z kobietami pracującymi w portach i stoczni w Gdyni, Bremerhaven i północnej cześci Dolnej Saksonii, w zawodach i na stanowiskach, które tradycyjnie są postrzegane jako „męskie”. Mimo, iż rozmówczynie w większości nie miały okazji się poznać, to z ich opowieści i wspomnień tka się dialog o ich codzienności, pracy, zawodowych ambicjach, wysiłku, kosztach emocjonalnych i fizycznych.

To opowieść o pionierkach, o ich odwadze, ogromnej determinacji, relacjach ze współpracownikami. Nasze bohaterki, reprezentujące różne pokolenia i narodowości mówią o momentach przełomowych, trudnych, o tym co im przeszkadzało, a co kochały w swojej pracy. O tym, co musiały poświęcić, ale i o dumie z własnych osiągnięć i profesjonalizmu. Uchylają nam drzwi do fascynującego świata portowej i stoczniowej codzienności. Ich doświadczenia zdają się również zadawać nam pytanie, na ile równość jest już społeczną normą, a na ile, wciąż pozostaje trudnym do wdrożenia postulatem.

O projekcie

„No, ja byłam jedyną kobietą na placu boju i na początku to było bardzo trudne. Koledzy byli raczej sceptyczni. Myśleli, że nie dam rady; wiele razy słyszałam, że byli pewni, że sobie nie poradzę. Ale to mnie tylko motywowało, żeby się nie poddawać. Nie chciałam zawieść.”

(rozmówczyni 2)

Przedstawienie powstaje w ramach polsko-niemieckiego projektu „Robotniczki II/Hafenarbeiterinnen II” jako kooperacja polskiej Fundacji CultureSharing i niemieckiego manufraktur theater. Ich liderki – Ida Bocian i Juliane Lenssen współpracowały już wielokrotnie od 1999 roku. Obie artystki łączą w swojej pracy teatr dokumentalny z tekstami literackimi i są zainteresowane ukazywaniem głosów, perspektyw i doświadczeń kobiet. Ponadto mają doświadczenie w realizacji spektakli w nietypowych miejscach, na otwartej przestrzeni oraz w opuszczonych budynkach i obiektach przemysłowych.

Projekt dzieli się na dwie fazy, które są realizowane po dwóch stronach granicy:

W ostatnim tygodniu lipca 2026 roku twórczynie skupią się na kreacji czytania performatywnego w Dolnej Saksonii, w Geestenseth, pod tytułem „Hafenarbeiterinnen – Rost, Matsch und Dreck – eine musikalische Performance-Lesung”. 

Próby i prezentacje odbędą się na przelotnie lipca i sierpnia 2026 na scenie manufraktur theater, czyli w magazynie teatralnym w budynku stacji kolejowej w Geestenseth. Tak szybkie tempo pracy może zostać zachowane dzięki temu, że już jesienią 2025 roku zostały przeprowadzone przez Lenssen i Bocian wywiady z pracowniczkami oraz intensywne badania i wstępne próby w Polsce, a także powstał pierwszy szkic scenariusza. Do czytania performatywnego w Niemczech zostaną zatrudnione trzy aktorki, jedna z Polski i dwie z Niemiec. Zespół artystyczny uzupełnią kostiumografka i osoba kompozytorska.

Czytanie performatywne ma być co najmniej dwujęzyczne (niemiecko-angielskie), w niektórych fragmentach pojawi się również język polski, a część tekstów zostanie zilustrowana muzycznie lub wykonana wokalnie.

W Niemczech planowane są 4 prezentacje czytania, dniach 7-9 sierpnia 2026 r.

W sierpniu 2026 roku twórczynie spotkają się po raz kolejny, by tym razem wykreować wspólne, pełne przedstawienie teatralne w Gdyni, w Polsce, które ma być zaprezentowane w nieteatralnej, otwartej, nabrzeżnej przestrzeni Marina Yacht Park, przy Molo Rybackim w Gdyni. Próby do spektaklu będą trwać około tygodnia (również dzięki temu, że wcześniej powstanie niemiecka wersja w formie czytania performatywnego), a zaangażowane do nich będą również trzy aktorki (dwie z Polski i jedna z Niemiec, która weźmie też udział we wcześniejszym czytaniu performatywnym w Geestenseth). 

Przedstawienie będzie zrealizowane w conajmniej dwóch językach: polskim i niemieckim. Co najmniej jedna prezentacja będzie również dostosowane do odbioru przez osoby Głuche lub słabosłyszące, dzięki symultanicznemu tłumaczeniu na Polski Język Migowy. Z uwagi na to, że spektakle będą prezentowane w przestrzeniach nieteatralnych, zostaną one tymczasowo przystosowane do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością i niepełnosprawnością ruchową.

W Gdyni planowanych sześć prezentacji spektaklu, między 18 a 23 sierpnia 2026 r.

Współpraca

"Rękawice robocze były wyzwaniem ponieważ były zaprojektowane praktycznie wyłącznie dla mężczyzn. Zawsze musiałam kupować własne rękawice. Te, które mi firma zapewniała, w ogóle nie pasowały. Były niewygodne i zawsze w jakiś sposób się gdzieś zahaczały. W końcu się poskarżyłam, że nie mam odpowiednich rękawic roboczych. Zamiast podziękować mi za zakup własnych par powiedzieli mi, że mogę mieć kłopoty, bo łamię przepisy BHP”.

(rozmówczyni 3)

Artystycznie projekt realizuje polsko-niemiecki duet twórczy. Ida Bocian i Juliane Lenssen współpracowały już wielokrotnie. Lenssen studiowała w latach 1988/89 w Białymstoku reżyserię teatru lalek, a w 1990 roku uzyskała dyplom w tej dziedzinie w Hochschule für Musik und Darstellende Kunst w Stuttgarcie. Bocian odbyła w 1999 roku dwumiesięczny staż w manufraktur theater w ramach realizacji projektu „Deutschenmädchen/ Franzosenliebchen”. W 2001 roku Bocian i Lenssen zrealizowały swój pierwszy wspólny projekt teatralny – polsko-niemiecką koprodukcję „Medea./.Wanda”. Bocian jest absolwentką Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, Wydziału Wiedzy o Teatrze. W 1999 roku ukończyła roczny Mastere Specialisé Européen en Management des Entreprises Culturelles w Dijon, we Francji. W 2016 roku Lenssen i Bocian ponownie współpracowały przy realizacji projektu inspirowanego historią Gdyni, tworzonego przez Das Letzte Kleinod (którego współzałożycielką jest Lenssen) i Teatr Gdynia Główna (którego Bocian była wówczas dyrektorką), pod tytułem „Ucieczka/Flucht”. W 2024 i 2025 ponownie spotkały się przy realizacji projektów Das Letzte Kleinod i zdecydowały się podjąć kolejną współpracę artystyczną.

„Patrząc wstecz, to zrobiłabym dokładnie wszystko tak samo. Naprawdę, dokładnie to samo. Może jedną rzecz bym tylko zrobiła inaczej - zaczęłabym przed podjęciem tej pracy ćwiczyć, uprawiać jakiś sport.”

(rozmówczyni 2)

Scenariusz i reżyseria: Ida Bocian i Juliane Lenssen

Występują: Anna Bochnak, Johanna Paliege, Małgorzata Polakowska

Muzyka: Wren Mack

Kostiumy: Miriam Ebbing

Światło: Mateusz Krause

Prezentacje odbędą się na pirsie nr 1 przy Molo Rybackim, obok pomnika Tadeusza Wendy,  ul. Rybickiego 2-4, 81-340 Gdynia w dniach od 18 do 23 sierpnia o godz. 20, wstęp wolny. W razie niesprzyjających warunków pogodowych, prezentacje zostaną przeniesione do Teatru Gdynia Główna, pl. Konstytucji 1, Gdyni.

Projekt „Robotniczki II/Hafenarbeiterinnen II” jest współfinansowany ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej i Miasta Gdyni, przy wsparciu logistycznym Marina Yacht Park i Teatru Gdynia Główna.