IMO wprowadza zmiany w rejestracji statków, by walczyć z oszustami

Komitet Prawny Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) zatwierdził nowy zestaw wytycznych mających na celu poprawę przejrzystości oraz należytej staranności (due diligence) w rejestracji statków, a także zapobieganie fałszywym rejestracjom oraz nadużywaniu bander.

Wytyczne pomagają zamknąć kluczową lukę regulacyjną dla sektora morskiego, biorąc pod uwagę, że obecnie nie istnieją wiążące ramy międzynarodowe regulujące rejestrację statków. Nowozatwierdzone wytyczne będą wspierać nowe i istniejące rejestry statków państw bandery poprzez dostarczanie praktycznych środków wzmacniających weryfikację i należytą staranność, zapewnianie dokładnych rejestrów własności oraz poprawę nadzoru nad procedurami rejestracyjnymi.

Pozytywny krok

Zamykając 113. sesję Komitetu Prawnego odbywającą się w Londynie (13–17 kwietnia), Sekretarz Generalny IMO Arsenio Dominguez powiedział:

"Jest to krok mile widziany w kierunku zapewnienia należytej staranności w systemach rejestracji statków, dla dobra bezpieczeństwa, ochrony środowiska morskiego oraz dobrostanu marynarzy, co jest niezbędne dla bezpieczeństwa i ochrony międzynarodowej żeglugi. Wytyczne pomogą również w eliminowaniu przypadków fałszywej rejestracji".

Komitet Prawny odnotował, że liczba statków pływających pod fałszywą banderą wzrosła od poprzedniej sesji w 2025 roku, przy czym 529 statków w minionym roku fałszywie używało bandery państwa. Prawie 40 państw członkowskich odnotowało przypadki nielegalnego użycia ich bander przez grupy przestępcze bez ich wiedzy lub zgody.

Wytyczne koncentrują się na:

– legislacji, zarządzaniu i kontroli nad tym, kto może prowadzić rejestrację statków,

– procedurach zapewnienia jakości w rejestracji statków,

– należytej staranności w zakresie własności i identyfikacji statku,

– należytej staranności w zakresie tożsamości statku i kontroli kwalifikowalności,

– źródłach informacji i wymianie informacji.

Komitet podjął również decyzje w następujących kwestiach:

Żegluga niezgodna ze standardami

Komitet ponownie ustanowił grupę korespondencyjną w celu kontynuowania prac nad ćwiczeniem przeglądu zakresu regulacyjnego (Regulatory Scoping Exercise), aby dokonać przeglądu konwencji IMO oraz innych narzędzi dostępnych państwom członkowskim, w celu opracowania działań zapobiegających nielegalnym operacjom, w tym żegludze niezgodnej ze standardami. Grupa korespondencyjna opracuje zakres zadań dla grupy roboczej, która zostanie zwołana podczas bieżącej sesji (27.04-1.05) w celu skoncentrowania się na tej kwestii.

Cieśnina Ormuz

Komitet zdecydowanie potępił groźby oraz ataki wobec statków na Morzu Arabskim, Morzu Omańskim oraz w regionie Zatoki Perskiej, szczególnie w i wokół Cieśniny Ormuz.

Komitet zdecydowanie potępił groźby Islamskiej Republiki Iranu dotyczące stawiania min w i wokół Cieśniny Ormuz, w szczególności systemu rozdziału ruchu (TSS). Ponadto potępił zgłaszany system opłat dla statków przepływających przez Cieśninę Ormuz oraz środki dyskryminacyjne wprowadzone przez Islamską Republikę Iranu, które były sprzeczne z celami IMO.

Komitet potwierdził, że działania Islamskiej Republiki Iranu są sprzeczne z prawem tranzytowego przepływu (transit passage), które nie może być utrudniane, przez Cieśninę Ormuz zgodnie z prawem międzynarodowym.

Sprawiedliwe traktowanie marynarzy

Komitet odnotował z niepokojem, że od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 roku zgłoszono łącznie 410 nowych przypadków do wspólnej bazy danych IMO/ILO dotyczącej porzucania marynarzy, dotykających ponad 6 000 marynarzy. Liczby te znacznie przekraczają wszystkie wcześniejsze roczne rekordy zgłoszonych przypadków. W 185 zgłoszonych przypadkach nie było obowiązkowego zabezpieczenia finansowego.

Dodatkowo, od 1 stycznia 2026 roku odnotowano już kolejne 103 przypadki porzucenia w wspólnej bazie danych ILO/IMO.

Komitet wezwał państwa członkowskie do ratyfikacji Konwencji o pracy na morzu (Maritime Labour Convention) z 2006 roku, w tym jej poprawek z 2014 roku, oraz do stosowania wspólnych wytycznych ILO/IMO z 2022 roku dotyczących postępowania w przypadkach porzucenia marynarzy. Podkreślono, że państwa portowe, przybrzeżne oraz bandery muszą poważnie traktować prawa marynarzy i współpracować z innymi interesariuszami w celu rozwiązywania takich przypadków.

W odniesieniu do bazy danych porzuceń ILO/IMO, Komitet zwrócił się do Wspólnej Trójstronnej Grupy Roboczej ILO/IMO (JTWG) o rozważenie stworzenia jasnego przewodnika krok po kroku (Standard Operating Procedure) z określonymi ramami czasowymi i datami uruchamiającymi działania, tak aby władze wiedziały dokładnie kiedy i jak działać szybko w pilnych przypadkach porzucenia. Nie powinno to tworzyć dodatkowego obciążenia administracyjnego.

Poproszono Grupę Zadaniową o rekomendowanie sposobów poprawy dokładności i weryfikacji dokumentacji zabezpieczenia finansowego poprzez bezpieczny sposób raportowania w istniejących systemach IMO.

Reżim odpowiedzialności i odszkodowań dotyczący paliw alternatywnych

Komitet zgodził się, że istnieje luka regulacyjna w odniesieniu do odpowiedzialności i odszkodowań za zdarzenia związane z paliwami alternatywnymi używanymi do napędu statków oraz, że istniejące międzynarodowe reżimy odpowiedzialności nie uwzględniają w wystarczający sposób specyficznych ryzyk tych paliw – luka ta musi zostać rozwiązana, aby zapewnić pewność prawną oraz skuteczne odszkodowanie dla poszkodowanych.

Komitet zgodził się, że istnieje potrzeba opracowania dedykowanego reżimu lub zmiany istniejących, aby zapewnić, że ich użycie w eksploatacji i napędzie statków jest odpowiednio objęte. Powołano grupę korespondencyjną w celu kontynuowania prac nad tą kwestią i przedstawienia raportu na następnej sesji.