Czy Ocean Cleanup rzeczywiście posprząta ocean? Eksperci mają wątpliwości

Fundacja Ocean Cleanup już w 2013 roku ogłosiła, że dzięki opracowanemu przez siebie systemowi zamierza wyciągnąć z oceanów aż 90% zalegającego w nich plastiku. Wyniki testów każą jednak pozostać sceptycznym.

System opracowany przez Ocean Cleanup spotkał się z żywiołową reakcją i wielkim zainteresowaniem mediów. Ogłoszenie planu zebrania do 2040 roku 90% aktualnie dryfującego w oceanach plastiku (w cząsteczkach 1 cm i większych) wywołało mnóstwo dyskusji. Jednak wyniki prowadzonych przez fundację testów są dalekie od założeń.

Według obliczeń, fundacja planuje wyciągnąć z Północnego Pacyfiku 20 tysięcy ton śmieci rocznie. To jednak kropla w morzu potrzeb, bo – według szacunków – rocznie do oceanów trafia 11 milionów ton plastiku, a do 2040 roku ta liczba ma się niemal potroić.

Testowany przez Ocean Cleanup system o niewiele mówiącej nazwie System 002 (nazywany przez załogę „Jenny”), zbazowany w Kanaadzie, w sierpniu tego roku operował przez łącznie 120 godzin. W tym czasie zebrał ponad 8 ton plastiku, czyli mniej, niż jedną standardową śmieciarkę. Ocean Cleanup twierdzą jednak, że to doskonały wynik jak na urządzenie znajdujące się dopiero w fazie testów.

Jak wskazują eksperci, m.in. Miriam Goldstein, dyrektor polityki oceanicznej w think tanku Center for American Progress, aktualne działania fundacji przypominają syzyfowe prace. Najskuteczniejszą metodą zmniejszenia ilości plastiku w oceanach byłoby uprzątnięcie go zanim w ogóle znajdzie się w wodzie. Kiedy już dostanie się do oceanu, jego zebranie jest o wiele bardziej kosztowne i wymaga wytworzenia innych zanieczyszczeń – spalin.

Ocean Cleanup nie planują jednak zwieszać głowy. Ich pierwszym celem jest Wielka Pacyficzna Plama Śmieci, mająca 1,6 miliona kilometrów kwadratowych i unosząca się na wodzie pomiędzy Kalifornią i Hawajami. Według szacunków fundacji, składa się na nią co najmniej 79 ton plastiku. Tymczasem Światowe Forum Ekonomiczne przepowiada, że jeżeli plastik w dalszym ciągu będzie trafiał do mórz w takim tempie i takich ilościach, to w 2050 roku będzie go w światowych wodach więcej niż ryb.

System 002, czyli „Jenny” to trzecie podejście Ocean Cleanup do budowy systemu zbierającego śmieci. Pierwszy projekt, „Wilson”, opierający się na ruchu fal i prądów, okazał się być kompletną klapą. Kolejny, System 001B działał, ale był niewydajny – aby zlikwidować Wielką Pacyficzną Plamę Śmieci potrzeba byłoby 150 takich systemów, co byłoby niezwykle kosztowne. „Jenny” rokuje największe nadzieje. W jego ramach dwie jednostki należące do Maerska ciągną 520-metrowy system wyłapywania plastiku o kształcie podkowy po powierzchni oceanu. Fundacja planuje uruchomienie 10-15 takich systemów o powiększonym zasięgu. Potrzebnych do ich obsługi będzie 20-30 statków. Maersk potwierdził, że ze względu na lokację plamy śmieci, do obsługi systemu potrzebne będą duże jednostki.

Krytycy Ocean Cleanup wskazują jeszcze jeden aspekt: fundusze na funkcjonowanie fundacji pochodzą od międzynarodowych korporacji, pośród których nie brakuje tych najbardziej odpowiedzialnych za produkcję opakowań i przedmiotów, które chwilę później lądują w oceanie. Komentatorzy wskazują, że tym firmom bardziej opłaca się inwestować w sprzątanie po sobie, nawet nieefektywne, niż w prewencję produkcji zanieczyszczeń, co wpływałoby na ich przychody i koszty funkcjonowania.

W przyszłości, według optymistycznego planu Ocean Cleanup, fundacja ma zwiększyć swoje przychody ze sprzedaży produktów wykonanych z odzyskanego plastiku. Jego niewielka część już została wykorzystana – na stronie fundacji można zakupić za 199 euro wykonane z niego okulary przeciwsłoneczne. Plany zakładają jednak współpracę ze światowymi markami przy produkcji kolejnych gadżetów oraz sprzedaż plastiku do ponownego wykorzystania w przemyśle.