Fundacja ProKolej rekomenduje UTK kontrolę cenników terminali portowych

Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zwrócił się do podmiotów rynku kolejowego z pytaniem o problemy, które powinny być przedmiotem działań kontrolnych w 2026 r. Na apel odpowiedziała Fundacja „Pro Kolej” wskazując na konieczność weryfikacji opłat za korzystanie z infrastruktury kolejowej w portach. 

Udział kolei w obsłudze przewozów intermodalnych w polskich portach morskich waha się w przedziale od 15% do 30%. W Europie wskaźnik ten potrafi być nawet dwa razy wyższy. Jednym z narzędzi, które pozwala to osiągnąć są cenniki opłat i regulaminy dostępu do infrastruktury usługowej zlokalizowanej na nabrzeżach i w terminalach portowych. Właśnie te dokumenty są podstawą uczciwej konkurencji i gwarantują równe traktowanie przewoźników kolejowych i drogowych. A w wybranych przypadkach wręcz preferują transport szynowy, jako bardziej przyjazny dla środowiska, efektywny energetycznie i mniej obciążający lokalny układ komunikacyjny. Okazuje się, że w warunkach polskich bywa niestety odwrotnie.

Zakaz dyskryminacji w dostępie do infrastruktury

Jak pisze w swoim stanowisku Fundacja w ostatnim czasie nasilają się sygnały wskazujące na przypadki preferowania przez porty transportu drogowego. Dotyczą one w szczególności terminali intermodalnych, które w wewnętrznych regulaminach i cennikach nakładają na kolej dodatkowe opłaty. Opisany problem jest pochodną braku jednolitych, przejrzystych zasad określających prawa i obowiązki poszczególnych uczestników rynku i mechanizmów gwarantujących równy dostęp do usług. W rezultacie konkurencja pomiędzy przewoźnikami kolejowymi i drogowymi nie jest równa. 

– Obowiązek sprawiedliwego i niedyskryminującego traktowania partnerów współpracujących z zarządcami infrastruktury i operatorami obiektów infrastruktury usługowej jest jedną z fundamentalnych zasad regulacji rynku. Przykład terminali portowych wskazuje, że w warunkach polskich nadal mamy problem ze rozumieniem i egzekwowaniem tej zasady. Po części dlatego, że regulację rynku traktuje się zbyt wąsko, zawężając ją do selektywnych działań branżowych – wskazał dr Jakub Majewski, Prezes Fundacji ProKolej.

W przypadku terminali portowych problemów jest kilka. Przewoźnicy napotykają na problem samej konstrukcji cenników korzystania z obiektów infrastruktury usługowej, procedur ich aktualizacji oraz zasad różnicowania opłat podstawowych, dodatkowych i manipulacyjnych. Co więcej, w części przypadków ograniczona transparentność działań maskowana jest rezygnacją z klasycznego cennika i zastąpienia go wysokimi opłatami dodatkowymi, ustalanymi w indywidualnych umowach handlowych. Mechanizm ten wyłącza koszt spod nadzoru regulacyjnego i blokuje w praktyce możliwość ich weryfikacji. W konsekwencji umożliwia to kształtowanie cenników w sposób swobodny i nieprzejrzysty, obniżając poziom konkurencyjności transportu kolejowego względem przewoźników drogowych.

Preferencje dla transportu drogowego

Zasady dostępu do obiektów infrastruktury usługowej w Portach nie są jednolite, a procedury ich ustalania opierają się w dużej mierze na uznaniowości. W wielu przypadkach przewoźnicy kolejowi napotykają odmienne wymagania niż podmioty działające w transporcie drogowym. Co w praktyce prowadzi do zakłócenia konkurencji na rynku transportowym. W terminalach portowych występują skrajne rozbieżności w poziomie opłat, brakuje spójnych zasad ich wyliczania oraz transparentnych mechanizmów konsultowania i wprowadzania zmian w regulaminach i cennikach. Przewoźnicy zwracają również uwagę na trudności związane z brakiem przewidywalności, czasu na dostosowanie ofert handlowych, a także na problemy w planowaniu finansowym i operacyjnym, co destabilizuje warunki prowadzenia działalności.

Potrzeba wytycznych i dobrych praktyk

W stanowisku przesłanym przez Fundację „Pro Kolej” do Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego wskazano, że liczne sygnały od przewoźników i operatorów intermodalnych potwierdzają, że sfera dostępu do terminali portowych w Polsce za wymaga uporządkowania. Skala i złożoność problemu wskazują, że działania kontrolne w powyższym zakresie powinny mieć charakter kompleksowy i stanowić element Planu Nadzoru na 2026 r. 
W związku z tym organizacja zaproponowała przygotowanie pogłębionej analizy mechanizmów opracowywania, wprowadzania i stosowania regulaminów dostępu do obiektów infrastruktury usługowej, zasady ustalania oraz pobierania opłat oraz procedury informowania o zmianach cenników i regulaminów. Ocenie regulatora rynku powinny podlegać również zakres i skuteczność „dobrych praktyk” stosowanych przez terminale portowe oraz zasadność opracowania jednolitych wytycznych lub rekomendacji dotyczących stosowania zasad równego dostępu, oraz przejrzystego i niedyskryminującego kształtowania opłat.

fot. Depositphotos