Raport ETIC: Źle liczyliśmy emisyjność OZE. System wymaga zmian

Na tym nie koniec problemów. Opisując źródła OZE pomijano koszty zabezpieczeń systemu energetycznego. Niestabilność źródeł wiatrowych i słonecznych wymusza utrzymywanie równoległych mocy sterowalnych oraz kosztownej infrastruktury magazynowej, to efekt sytuacji gdy produkcja energii zależy od pogody, a nie od zapotrzebowania. Dlatego realny koszt systemu należy oceniać przez całkowity koszt posiadania (TCO), obejmujący nie tylko samo źródło, lecz także sieci, bilansowanie, backup i magazyny. Uproszczone porównania kosztu megawatogodziny z różnych źródeł ignorują te elementy.

Szukanie efektywności

Analiza EROI (Energy Return on Investment) pokazuje dodatkowe różnice efektywności. Wskaźnik EROI pokazuje ile jednostek energii zostanie wyprodukowanych z jednostki energii zainwestowanej w moce wytwórcze. Energetyka jądrowa osiąga poziom ok. 75:1, wiatr lądowy 18:1, a fotowoltaika ok. 6:1. Niski EROI oznacza, że większa część energii musi być reinwestowana w utrzymanie i wymianę infrastruktury, zamiast zasilać gospodarkę.

Różnice widać także w trwałości instalacji. Panele PV wymagają wymiany po 25–30 latach, turbiny wiatrowe po 20–25, podczas gdy elektrownia jądrowa pracuje 60–80 lat. W horyzoncie 60 lat system oparty na OZE wymaga kilku pełnych cykli odtworzeniowych, co oznacza kolejne emisje i koszty. Wyjątkiem są inwestycje w energetykę wodną, ale Polska nie ma warunków porównywalnych np. z Norwegią, w zakresie jej rozwoju. 

Złoty trójkąt transformacji

Dotychczasowa polityka oceniała źródła wybiórczo – raz przez emisje, raz przez koszty, innym razem przez bezpieczeństwo dostaw. Tymczasem potrzebne jest podejście zintegrowane, oparte na „Złotym Trójkącie”: energia musi być tania (zapewniać konkurencyjność wobec USA i Chin), bezpieczna (stabilna, odporna na szoki geopolityczne, sterowalna) oraz maksymalnie czysta w pełnym cyklu życia.

Przy uwzględnieniu tych parametrów argument o komercyjnej opłacalności OZE, oparty na dużym udziale kapitału prywatnego, pomija fakt, że inwestycje te są zabezpieczane przez systemy wsparcia: taryfy gwarantowane, aukcje, ulgi podatkowe i priorytet dostępu do sieci. To rynek w dużej mierze ukształtowany politycznie, z gwarantowaną rentownością, a nie obiektywnie wolny rynek. 

Prezentacja raportu połączona była w Warszawie z debata ekspercką poświęconą rynkowi energetycznemu i transformacji. 

Uczestnicy debaty, to Rada Naukowa ETIC:

• Prof. Ziemowit Malecha (Przewodniczący Rady Naukowej, Politechnika Wrocławska)

• Dr Wojciech Myślecki (menadżer, ekspert i wykładowca akademicki)

• Prof. Maciej Chorowski (b. dyrektor NCBR, b. prezes NFOŚiGW, ekspert CERN)

• Prof. Leszek Marks (Uniwersytet Warszawski, Państwowy Instytut Geologiczny)

• Prof. Marek Klonowski (Politechnika Wrocławska, data science)

• Inż. Marek Winkowski (współtwórca Wrocławskiego Parku Technologicznego)

• Dr Jerzy Majcher (50 lat doświadczenia w sektorze energetycznym)

• Marek Lachowicz (główny ekonomista SOTE)