Konflikt irański paraliżuje globalny rynek helu. Będzie wielki kłopot w stoczniach?

Eskalacja konfliktu zbrojnego pomiędzy Stanami Zjednoczonymi, Izraelem a Iranem doprowadziła do poważnego uszkodzenia jednego z najważniejszych na świecie kompleksów produkcyjnych helu. 

QatarEnergy ogłosił siłę wyższą już 2 marca 2026 r. po pierwszych atakach irańskich dronów na kompleks przemysłowy Ras Laffan Industrial City – największy na świecie obiekt produkujący skroplony gaz ziemny (LNG) i związany z nim hel. Kolejne irańskie ataki rakietowe w minionym tygodniu spowodowały – według oświadczenia QatarEnergy – „rozległe zniszczenia”, których usunięcie zajmie lata. W efekcie roczna podaż eksportowanego helu z Kataru spadnie o około 14% w stosunku do poziomu sprzed konfliktu.

Katar odpowiadał przed wybuchem konfliktu za około 30–33% światowej produkcji helu, co czyni go drugim co do wielkości producentem tego gazu na świecie po USA. Hel wytwarzany jest jako produkt uboczny przy przetwarzaniu gazu ziemnego z gigantycznego pola North Field. 

Kluczowe przemysłowe zastosowania

Hel jest niezbędny w wielu zaawansowanych gałęziach przemysłu ze względu na swoje unikalne właściwości: ekstremalnie niską temperaturę wrzenia, obojętność chemiczną, bardzo małą masę cząsteczkową i doskonałą przewodność cieplną. Najważniejsze zastosowania przemysłowe to produkcja półprzewodników i układów scalonych – hel służy do chłodzenia elementów krzemowych podczas procesów litografii i trawienia plazmowego oraz jako gaz nośny i ochronny. Bez helu produkcja nowoczesnych chipów (w tym procesorów do AI, smartfonów, kart graficznych) staje się bardzo utrudniona lub znacznie droższa. 

Na niedoborach cierpi także branża medyczna. Ciekły hel chłodzi nadprzewodzące magnesy w skanerach MRI (czyli urządzeniach do rezonansu magnetycznego) do temperatury bliskiej zera absolutnego; stanowi to największy obszar komercyjnego zużycia helu. 

Badania naukowe i fizyka niskich temperatur także korzystają z tego gazu, jego zadaniem jest chłodzenie akceleratorów cząstek, detektorów, nadprzewodników i eksperymentów kwantowych. Kolejna sfera to spawanie łukowe i laserowe (TIG, MIG, plazmowe) – jako gaz osłonowy zapewnia wyższą jakość spoiny, lepszą penetrację i szybszy proces (szczególnie przy spawaniu aluminium, stali nierdzewnej i tytanu). Hel służy też do wykrywania nieszczelności – dzięki ekstremalnie małym cząsteczkom hel przenika przez najmniejsze mikropęknięcia; używany m.in. w przemyśle lotniczym, okrętowym, kosmicznym, motoryzacyjnym i przy testowaniu zbiorników ciśnieniowych. To oznacza potencjalnie kłopoty z dostawami do stoczni na całym świecie. 

Produkcja światłowodów – chłodzenie i ochrona podczas ciągnięcia i wzmacniania preform światłowodowych (kluczowe dla infrastruktury 5G i światłowodowego internetu). Przemysł kosmiczny wykorzystuje ten gaz do oczyszczania i nadtłaczania zbiorników paliwa rakietowego (np. w rakietach Ariane, Falcon, SLS),

Inne zastosowania to m.in. – mieszanki oddechowe dla nurków głębinowych (heliox), napełnianie poduszek powietrznych w samochodach, chłodzenie reaktorów jądrowych typu pebble-bed, produkcja płaskich ekranów i paneli OLED.

Brak dostępu do około 1/3 światowej podaży helu już powoduje gwałtowny wzrost cen spotowych i zmusza największych odbiorców do poszukiwania alternatywnych źródeł i racjonowania zapasów. Eksperci szacują, że przy braku szybkiego zakończenia konfliktu niedobory mogą zacząć realnie wpływać na łańcuchy dostaw technologii już w najbliższych tygodniach.

QatarEnergy nie podało dotychczas żadnej potwierdzonej daty wznowienia produkcji helu w Ras Laffan. Naprawa infrastruktury po „rozległych zniszczeniach” może zająć kilka lat – podkreśliła spółka w ostatnich komunikatach.