Infrastruktura podwodna Bałtyku w stanie zagrożenia. Dotyczy to także polskiej

Pojawiające się informacje dotyczące uszkodzeń podwodnej infrastruktury krytycznej na Bałtyku przypominają, że wymaga ona ochrony i stanowi ważny element funkcjonowania państwa, w tym jego gospodarki. Na co dzień często nie zdajemy sobie sprawy z ich znaczenia, szczególnie biorąc pod uwagę wciąż pokutujące przekonanie, że Polska to „państwo lądowe”. W artykule postaramy się przybliżyć, jaką infrastrukturę podwodną posiada kraj i dlaczego jest ona kluczowa.

Morze Bałtyckie jest często uważane za akwen mały i płytki, a więc nie tak istotny, co jest błędnym podejściem, biorąc pod uwagę ruch morski, w tym obecność największych pod względem długości (do 400 metrów) kontenerowców oraz przeładunki w portach. W tej ostatniej kwestii Port Gdańsk jest liderem, jako że w 2024 roku obsłużył 3559 morskich statków handlowych, przeładowując 77,4 mln ton ładunków. Obecny rok także zapowiada się rekordowy, jako że w pierwszych trzech kwartałach 2025 roku przeładowano ponad 59 milionów ton towarów, co oznaczało wzrost o 1,2% w porównaniu z analogicznym okresem w 2024 roku. Coraz lepsze wyniki odnotowują też porty w Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu.

Baltic Pipe - gaz przybywa drogą morską

Biorąc pod uwagę znaczenie transportu morskiego, od czasu agresji Rosji na Ukrainę diametralnie zmieniła się sytuacja w kwestii odbioru kluczowych surowców energetycznych, ropy i gazu. Dotąd znaczną jego ilość importowano właśnie ze Wschodu, a po wybuchu konfliktu import został, z powodu sankcji, przerwany. W efekcie dostawy praktycznie w całości odbywają się drogą morską, co wiąże się z kluczową rolą Naftoportu w Gdańsku oraz Terminalu LNG w Świnoujściu. Nie można też zapominać o rurociągu Baltic Pipe, uruchomionym 27 września 2022 roku, a więc niedługo po wybuchu wojny. Jest to system gazociągów łączących Norwegię, Danię i Polskę, mający przepustowość 10 mld m3 rocznie. Jego bałtycka część ma 275 km długości i łączy się z infrastrukturą sięgającą aż do Morza Północnego.

Biorąc pod uwagę incydenty związane z uszkodzeniem rurociągów gazowych znajdujących się na dnie Bałtyku, choćby Balticconector w Zatoce Fińskiej w październiku 2023 roku czy niesławny Nord Stream, który miał połączyć Niemcy i Rosję, we wrześniu 2022 roku, pojawia się obawa, że może dojść do podobnego incydentu skierowanego przeciwko polskiej infrastrukturze gazowej. Za tym miałyby stać, jak w przypadku estońsko-fińskiego gazociągu, rosyjskie służby, wykorzystujące w tym celu statki tzw. „floty cieni”, czyli głównie starsze tankowce, mające przede wszystkim za zadanie transportować ropę i omijać sankcje międzynarodowe. Jednocześnie nie brakuje podejrzeń, że służą one też do działań zwiadowczych i sabotażowych, acz jak dotąd, mimo zatrzymywania statków i ich załóg, nie doszło do jasnego potwierdzenia, postawienia zarzutów i skazania. Rosja stale odrzuca oskarżenia o tego rodzaju incydenty.

Uszkodzenie podwodnego rurociągu wiązałoby się nie tylko z przerwaniem dostaw gazu, ale też poważnym zagrożeniem środowiskowym. Prace związane z przywróceniem infrastruktury do dalszego działania to proces czasochłonny i kosztowny. W przypadku Balticconnector wznowienie prac nastąpiło w kwietniu 2024 roku, a więc blisko pół roku po incydencie. Stąd też siły Morskiego Oddziału Straży Granicznej oraz polskiej Marynarki Wojennej stale monitorują infrastrukturę Baltic Pipe. W październiku tego roku został zauważony i przegoniony rosyjski kuter, który zatrzymał się w pobliżu gazociągu. Obok obecności nieupoważnionych, podejrzanych jednostek nawodnych zagrożeniem jest też wykorzystanie wyspecjalizowanych, bezzałogowych pojazdów podwodnych, jak i zespołów nurków, zdolnych do np. podłożenia ładunków wybuchowych.

Kable światłowodowe pod stałą obserwacją

W maju ub.r. było głośno o incydencie, gdy jednostka pływająca wykonywała „podejrzane manewry” nad kablem energetycznym należącym do Polskich Sieci Energetycznych, łączącym Polskę ze Szwecją. Mowa tu o SwePol Link, czyli kablowej linii podwodnej wysokiego napięcia prądu stałego (HVDC). Została oddana do użytku w roku 2000, a inwestorem była spółka SwePol Link AB. Jej udziałowcami są państwowe podmioty szwedzkie: operator sieci przesyłowej Svenska Kraftnät (51%) i producent energii Vattenfall (48%) oraz polski operator sieci przesyłowej Polskie Sieci Elektroenergetyczne (1%). Długość kabla wynosi 254,05 km z czego 238 km biegnie pod dnem morskim. Może on przewodzić prąd o mocy 600 MW przy napięciu 450 kV.

Dwa miesiące po incydencie, gdy służby zaobserwowały podejrzany statek znajdujący się nad położonym na dnie Bałtyku kablu światłowodowym łączącym Polskę i Szwecję oraz „przegoniły go”, władze wdrożyły procedury związane z większą ochroną tej krytycznie ważnej infrastruktury. Utworzono w ten sposób pas swoistej „strefy bezpieczeństwa” na 250 metrów szerokości, aby lepiej chronić kabel. Przebieg wyznaczają współrzędne geograficzne w układzie odniesienia WGS 84. Wskazuje to, że obszar ten ma nie tylko znajdować się pod czujnym okiem służb, ale też poruszające się nad nim statki i inne jednostki będą także obserwowane. Dotyczy to także wszelkiej morskiej działalności, związanej też aktywnością pod wodą.

Biorąc pod uwagę przypadki uszkodzeń podobnych kabli, jak choćby EstLink w Zatoce Fińskiej, uszkodzenie kluczowego kabla może wywołać natychmiastowy skok cen energii na połączonych rynkach, jednocześnie wpływając też na dostawy prądu, tym samym oddziałując na całą gospodarkę. Co należy zaznaczyć, w przeszłości zdarzały się już awarie i przypadkowe uszkodzenia kabla, niemniej wiązało się to z poniesieniem kosztów napraw, które zajmowały od kilkunastu do kilkudziesięciu godzin. W sytuacji sabotażu (potencjalnie maskowanego na wypadek), gdyby doszło do przerwania kabla np. w kilku miejscach, oznaczałoby to długotrwałe przerwanie dostaw prądu czy też połączenia sieciowego. Aby uszkodzić taki kabel, tak jak w przypadku rurociągu, najprostszą formą jest przepłynięcie nad nim statku z opuszczoną kotwicą. O taką formę działania podejrzewano załogi kilku statków, wciąż trwają związane z tym śledztwa, prowadzone przez służby estońskie, fińskie i szwedzkie.

Infrastruktura się rozwija. Służby muszą czuwać i reagować

Obok kabli i rurociągów pod wodą znajduje się też wiele obiektów zaliczanych do energetycznej infrastruktury krytycznej, wymagających stałej obserwacji. Są to fundamenty platform wydobywczych oraz turbin tworzących morskie farmy wiatrowe. W przypadku tych ostatnich mowa tu np. o pierwszej tego rodzaju polskiej farmie Baltic Power. Trwają prace instalacyjne turbin wiatrowych o mocy 15 MW każda, co wiąże się też rozmieszczeniem podwodnych kabli przeznaczonych do przesyłu uzyskanej energii elektrycznej.

Należy przypomnieć, że cała morska farma wiatrowa ma do końca 2026 roku ma składać się z 76 turbin, zapewniając ok. 1,2 GW mocy. Jej obszar przekracza 130 km2. Warto pamiętać też o trwających pracach związanych z podobnymi przedsięwzięciami, jak morskie farmy wiatrowe BC-Wind, czy też Bałtyk 2 i 3. Pozwoli na dostawy właściwie zeroemisyjnej energii, pozwalając regionowi Pomorza niemal w całości opierać się na energetyce odnawialnej. To także więc infrastruktura wymagająca ochrony i stałego monitorowania, jako że wpisuje się w rosnące nasycenie Bałtyku złożoną infrastrukturą energetyczną, wokół której non stop poruszają się jednostki nawodne. Wśród nich nich mogą pojawić się takie, które podobnie jak w przypadku wspomnianych wcześniej incydentów, przybędą z misją szpiegowską i/lub sabotażową.