Bałtycki front wojny hybrydowej. Polska buduje cyfrową tarczę podwodną

Współczesny teatr działań na Morzu Bałtyckim ewoluował w stronę wielodomenowej rywalizacji, w której nienaruszalność infrastruktury krytycznej zależy od synergii systemów autonomicznych i zintegrowanego zarządzania informacją. Fundamentem nowej strategii wschodniej flanki NATO staje się „cyfrowa tarcza” – ekosystem łączący monitoring wibroakustyczny z precyzyjnymi uprawnieniami do zbrojnej odpowiedzi, co kończy erę wyłącznie doraźnych patroli nawodnych.

Współczesna architektura bezpieczeństwa regionu Morza Bałtyckiego została zdefiniowana na nowo – Bałtyk stał się krytycznym teatrem działań wschodniej flanki NATO. 

Dotychczasowy model pasywnego dozoru ustąpił miejsca zintegrowanej doktrynie aktywnego przeciwdziałania w domenie podwodnej. Specyfika hydrograficzna Bałtyku – jego niewielka głębokość oraz nasycenie ruchem handlowym – czyni go obszarem o najwyższym priorytecie zagrożenia asymetrycznego. Dokumenty strategiczne Sojuszu jednoznacznie wskazują, że w dobie wojny hybrydowej każda jednostka cywilna w pobliżu węzłów energetycznych musi być analizowana jako potencjalne źródło prowokacji. 

Niniejsza analiza, bazująca na nowej Ustawie o bezpiecznym Bałtyku oraz najnowszych wytycznych Dowództwa Operacyjnego RSZ, prezentuje polski model ochrony morskich interesów państwa.

Operacja Baltic Sentry: „Cyfrowy Ocean” pod pełnym nadzorem 

Podstawą obecnego bezpieczeństwa sojuszniczego jest operacja Baltic Sentry. Jej szczegółowe założenia oraz zaktualizowane procedury operacyjne zostały sformułowane podczas ubiegłorocznej narady państw nordycko-bałtyckich w Helsinkach. Inicjatywa stanowi bezpośrednią odpowiedź na systematyczne próby sabotażu rurociągów bałtyckich (w tym Baltic Pipe) oraz podmorskich mostów energetycznych łączących Skandynawię z Europą Środkową. W ramach operacji wdrożono nowatorską koncepcję Digital Ocean Vision. System wykorzystuje zaawansowane algorytmy uczenia maszynowego do wykrywania nawet niewielkich nieprawidłowości w ruchu statków, a także dane z konstelacji satelitarnych i autonomicznych pojazdów podwodnych (AUV). 

Jak wyjaśnia mjr Ewa Złotnicka, Zastępca Rzecznika Prasowego Dowództwa Operacyjnego RSZ, współczesna ochrona strategicznych magistral, takich jak Baltic Pipe czy morskie elektrownie wiatrowe, w coraz większym stopniu opiera się na wykorzystaniu bezzałogowych pojazdów podwodnych (AUV).  Ich zasadnicza rola polega na autonomicznym, wysokorozdzielczym monitorowaniu dna morskiego i obiektów podwodnych oraz dostarczaniu wiarygodnych danych o zmianach geometrycznych, przemieszczeniach lub obecności obiektów obcych. 

Przewaga urządzeń typu AUV opiera się na ich zdolności do działania na głębokościach wolnych od wpływu silnego falowania i zmiennej pogody, co gwarantuje uzyskanie stabilnych i wiarygodnych wyników monitoringu. Dzięki temu czas weryfikacji podejrzanej aktywności na dnie morza uległ skróceniu z kilku godzin do zaledwie kilku minut. 

Mjr Złotnicka doprecyzowuje jednak, że deklarowane skrócenie czasu reakcji nie wynika z samego użycia AUV, lecz z ich włączenia w spójny system zarządzania informacją. Kluczem do sukcesu jest natychmiastowy transfer informacji oraz ich automatyczne zestawianie z innymi sensorami – nawodnymi, powietrznymi i stacjonarnymi – a także z informacją od operatorów infrastruktury. AUV przyczyniają się do skrócenia całego procesu decyzyjnego, ograniczając konieczność angażowania załogowych jednostek do rutynowych inspekcji i umożliwiając szybką ocenę, czy wykryta anomalia ma charakter techniczny, środowiskowy czy potencjalnie intencjonalny.

W perspektywie krótkoterminowej Marynarka Wojenna koncentruje się na operacyjnej integracji platform bezzałogowych z okrętami. Należy podkreślić, że formacja nie przejmuje bezpośrednich zadań ochronnych nad cywilną infrastrukturą morską; jej rola ewoluuje w kierunku zapewnienia zaawansowanego zaplecza technicznego i operacyjnego dla podmiotów sektora energetycznego oraz Straży Granicznej, w szczególności jej Morskiego Oddziału.

Priorytetową rolę w nowej architekturze bezpieczeństwa pełni Centrum Bezpieczeństwa Morskiego, które konsoliduje dane od wszystkich interesariuszy w spójny obraz sytuacji operacyjnej na akwenie. W tym systemie autonomiczne pojazdy podwodne (AUV) pełnią funkcję kluczowych sensorów, znacząco podnosząc zdolności do wczesnego wykrywania zagrożeń i optymalizacji procesów decyzyjnych.

Marynarka Wojenna zyskuje prawo do bezpośredniej odpowiedzi

Polska, jako jeden z głównych aktorów w regionie, uregulowała swoje działania poprzez przyjęcie w styczniu dokumentu, jakim jest Ustawa o bezpiecznym Bałtyku, która wyposażyła Marynarkę Wojenną oraz Straż Graniczną w instrumenty niezbędne do skutecznej ochrony morskiej infrastruktury energetycznej. Nowe przepisy pozwalają na bezzwłoczne ustanawianie stref zakazu żeglugi wokół kluczowych instalacji oraz dają dowódcom prawo do podjęcia bezpośredniej interwencji zbrojnej w sytuacji zagrożenia sabotażem, bez konieczności przechodzenia przez długotrwałe procedury administracyjne.

Przyznanie dowódcom prawa do natychmiastowej interwencji w obronie infrastruktury krytycznej drastycznie skraca czas, jaki upływa od momentu wykrycia zagrożenia do podjęcia konkretnej akcji obronnej.

Ustawa o bezpiecznym Bałtyku przyznaje dowódcom jednostek pływających Marynarki Wojennej prawo użycia broni lub innego uzbrojenia w celu odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu albo przeciwdziałania działaniom bezpośrednio do niego zmierzającym wobec wskazanych obiektów infrastruktury krytycznej. W tym przypadku mówimy o sytuacjach jednoznacznych i nagłych, gdzie zagrożenie ma charakter bezpośredni, a sytuacja wymaga natychmiastowej i zdecydowanej odpowiedzi siłowej. Utrzymanie wymogu autoryzacji użycia uzbrojenia przez Dowódcę Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych stanowi podstawę integralności systemu dowodzenia oraz polityczno-wojskowej kontroli nad eskalacją działań. Mechanizm ten, osadzony obecnie w precyzyjnych ramach ustawowych, łączy niezbędną dyscyplinę decyzyjną z pełną legitymacją prawną organów dowodzenia.

Nowe przepisy pozwalają na natychmiastowe zamykanie obszarów dla żeglugi i dają dowódcom prawo do natychmiastowej walki w sytuacji zagrożenia sabotażem, co w praktyce oznacza szybsze przejście od wykrycia wroga do podjęcia działania.

Dotychczasowy model reagowania na morskie zagrożenia hybrydowe cechował się dualizmem kompetencyjnym, co komplikowało działania na styku sfery wojskowej i policyjnej. Aktualne zmiany legislacyjne rozszerzają uprawnienia dowódców o możliwość użycia siły zbrojnej – kompetencję dotąd przypisaną głównie Straży Granicznej. Kluczowym etapem wzmacniania bezpieczeństwa państwa stanowi wdrożenie precyzyjnych aktów wykonawczych. Muszą one jednoznacznie określić zasady użycia siły w czasie pokoju, zapewniając kadrze dowódczej niezbędne procedury operacyjne.

Jak dodaje mjr Złotnicka, w resorcie obrony narodowej trwają prace nad wdrożeniem ustawy i opracowaniem szczegółowych procedur postępowania przed jej wejściem w życie. Nowe regulacje realnie przyspieszają proces decyzyjny w sytuacjach krytycznych, ponieważ skracają ścieżkę formalną i eliminują niejednoznaczności kompetencyjne. Efektem jest większa odporność państwa na zagrożenia hybrydowe – w tym sabotaż infrastruktury morskiej – oraz lepsze wykorzystanie posiadanych zdolności i zasobów w ramach jasno określonych uprawnień prawnych, przy zachowaniu kontroli i odpowiedzialności na poziomie operacyjnym. 

„Flota cieni” kontra infrastruktura krytyczna

Współpraca na linii NATO-UE wypracowała standardy odporności systemów przesyłowych na ataki asymetryczne, czyli działania trudne do przypisania konkretnemu państwu. 

Eksperci z European Policy Centre (EPC) wskazują, że rywalizacja o kontrolę nad Bałtykiem przeniosła się w głąb morza, gdzie klasyczne patrole muszą być wspierane przez stały nasłuch wibroakustyczny. 

Estoński International Centre for Defence and Security (ICDS) stwierdza wprost: bezpieczeństwo regionu zależy od zdolności do błyskawicznego usuwania skutków ewentualnych awarii. Wymusza to na państwach bałtyckich budowę wspólnej floty serwisowej, zdolnej do operowania pod osłoną systemów przeciwlotniczych i przeciwokrętowych.

Aktywne odstraszanie. Koniec ery pasywnego dozoru pod wodą

Współczesny model ochrony Bałtyku ewoluował w kierunku architektury opartej na technologicznej dominacji w głębi morza, jednoznaczności prawnej oraz sojuszniczej spójności operacyjnej. Wiodącym wnioskiem jest włączenie nienaruszalności rurociągów i kabli podwodnych do twardego jądra doktryny obrony zbiorowej.

Skuteczność tej ochrony nie jest już wypadkową liczby jednostek w toni wodnej, lecz sprawności wymiany informacji w czasie rzeczywistym oraz szybkości skracania pętli decyzyjnej. Operacja Baltic Sentry oraz nowa polska ustawa to sygnał, że Zachód przeszedł od pasywnego monitoringu do aktywnego zwalczania zagrożeń hybrydowych. 

Stabilność regionu zależy od szczelności „Cyfrowego Oceanu” oraz politycznej determinacji do stanowczej odpowiedzi na każdą próbę dywersji w tej priorytetowej dla bezpieczeństwa, choć niewidocznej sferze.

Autor dziękuje za pomoc Pani mjr Ewie Złotnickiej, Zastępcy Rzecznika Prasowego Dowództwa Operacyjnego RSZ, która udzieliła szczegółowych wyjaśnień w zakresie nowych procedur ochrony infrastruktury krytycznej.