Strategiczne znacznie największego złoża gazu na świecie South Pars/North Dome

Złoże gazu ziemnego South Pars/North Dome, choć nosi dwie nazwy, jest pojedynczą strukturą geologiczną. Politycznie jest ono podzielone granicą morską: północna część leży na wodach terytorialnych Kataru, a południowa – Iranu. Obecnie to największe znane złoże gazu na świecie.

Izrael zaatakował w środę wieczorem pole gazowe South Pars, niszcząc między innymi irańską infrastrukturę wydobywczą. W odpowiedzi na to Teheran uderzył w obiekty energetyczne w państwach Zatoki Perskiej, w tym m.in. w kompleks Ras Laffan w Katarze, jeden z głównych światowych zakładów produkujących gaz LNG. Wcześniejszy atak na katarski terminal 2 marca zmusił QatarEnergy do tymczasowego zawieszenia produkcji gazu skroplonego. Rynki na całym świecie zareagowały natychmiast gwałtownym wzrostem cen paliw.

W regionie bezpośredniego konfliktu znalazło się złoże gazu ziemnego South Pars/North Dome, którego powierzchnia to ok. 9 700 km kwadratowych. Jego podział nie jest równy – katarska część stanowi ok. dwóch trzecich całości, pozostała należy do Irańczyków.

Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) złoże South Pars/North Dome zawiera szacunkowo 1 800 bln stóp sześc. (51 bln m sześc.) gazu ziemnego oraz ok. 50 mld baryłek (7,9 mld m sześc.) kondensatu gazu ziemnego.

Towarzystwo Geologiczne w Londynie podało, że gaz znajduje się w szeregu skalnych zbiorników znanych jako formacja Khuff. Wiek tych skał szacuje się na 200-300 mln lat, co oznacza, że powstały w okresie permu i triasu. Leżą one prawie 3 km pod dnem morskim.

Złoże zostało odkryte na katarskich wodach w 1971 r.

Nord Dome posiada zasoby wydobywcze gazu ziemnego przekraczające 900 bln stóp sześc., czyli ok. 10 proc. znanych światowych zasobów – podała na swojej stronie katarska spółka państwowa QatarEnergy LNG zarządzająca złożem. Jak podkreślono, „czyni to Katar największym na świecie posiadaczem potwierdzonych rezerw gazu, po Rosji i Iranie”.

Amerykański miesięcznik „Global Finance” napisał pod koniec 2025 r., że Katar planował podwojenie produkcji skroplonego gazu ziemnego (LNG) z obecnych 77 mln ton rocznie do 142 mln ton do 2030 r. Oznacza to, że przed rozpoczęciem konfliktu na Bliskim Wschodzie 28 lutego, Katarczycy przetwarzali i dostarczali ok. jednej piątej światowego LNG. Według danych Amerykańskiej Agencji Informacji Energetycznej (EIA), 80 proc. dochodów budżetu Kataru stanowią gaz ziemny i ropa naftowa.

Petropars, spółka zależna od Narodowej Irańskiej Kampanii Naftowej (NIOC), obsługująca South Pars, odpowiada za produkcję ok. 2 mld stóp sześciennych gazu dziennie – poinformował w analizie opublikowanej na portalu The Conversation dr Mark Ireland, ekspert z dziedziny energetyki na Uniwersytecie w Newcastle. Produkcja ta zaspokaja 70 proc. krajowego zużycia błękitnego paliwa, zasilając elektrownie, systemy grzewcze i kompleksy petrochemiczne, które podtrzymują gospodarkę kraju objętą sankcjami państw zachodnich.

Obecnie Iran nie posiada komercyjnego terminala LNG, a eksport gazu przebiega rurociągami do Iraku i Turcji. NIOC rozpoczęła budowę instalacji Iran LNG, która miała się zakończyć w 2026 r.

Historia wydobycia paliw kopalnych w Iranie sięga ok. 500 r. p.n.e., kiedy to doszło do wybudowania pierwszego szybu naftowego w starożytnym mieście Suza, ok. 40 km od miasta Ahwaza, w południowo-zachodniej części obecnego Iranu. Produkcję ropy naftowej w tym właśnie regionie opisał grecki historyk, Herodot.

Historia komercyjnego wydobycia ropy naftowej na Bliskim Wschodzie rozpoczęła się 26 maja 1908 r. wraz z odkryciem złoża niedaleko miasta Masdźed Solejman, na południu Iranu. Brytyjscy i amerykańscy naukowcy oszacowali w 2023 r., że od tego czasu „na irańskich terenach lądowych i wodach terytorialnych w Zatoce Perskiej odkryto ponad 120 złóż ropy naftowej i gazu”.

Według IAE Bliski Wschód odpowiadał za ok. 30 proc. globalnej produkcji ropy naftowej i 17 proc. globalnej produkcji gazu ziemnego w 2024 r. Ogółem kraje tego regionu miały zainwestować ok. 130 mld dol. w dostawy ropy naftowej i gazu w 2025 r., co stanowi ok. 15 proc. globalnej wartości.

IAE podała, że „w sektorze energetycznym gaz ziemny dostarcza dwie trzecie energii w regionie, a Bliski Wschód wraz ze Stanami Zjednoczonymi odpowiadał za prawie połowę wszystkich nowych decyzji inwestycyjnych dotyczących gazu ziemnego w 2024 r.” 

mzb/ bst/ mhr/