Tajemnicze zatonięcie Ursa Major. Śledztwo dziennikarzy CNN

Rosyjski statek towarowy Ursa Major zatonął w grudniu 2024 roku około 50 mil morskich od wybrzeży Hiszpanii. Jak wynika ze śledztwa dziennikarzy CNN, jednostka mogła transportować komponenty dwóch reaktorów jądrowych przeznaczonych dla Korei Północnej, a jej zatonięcie miało być próbą zablokowania transferu do Korei Północnej. 

Według ustaleń dziennikarzy stacji, sprawa może dotyczyć wyjątkowo wrażliwej operacji związanej z próbą zablokowania transferu rosyjskiej technologii nuklearnej do Korei Północnej. Rejs statku rozpoczął się zaledwie dwa miesiące po wysłaniu północnokoreańskich żołnierzy do wsparcia rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Na możliwy nuklearny charakter transportu mają wskazywać m.in. działania amerykańskich samolotów WC-135R, tzw. „nuclear sniffers”, wykorzystywanych do wykrywania śladów promieniowania. Jak podaje CNN, maszyny dwukrotnie pojawiły się nad miejscem katastrofy po zatonięciu jednostki. Tydzień później w rejonie wraku operował również rosyjski statek Jantar – specjalny statek wywiadowczy na swoim pokładzie ma dwa trzyosobowe okręty podwodne zdolne do nurkowania na głębokość do 6 tys. metrów. Statek jest znany ze swoich operacji nadzoru oceanograficznego, ale służby NATO podejrzewają, że wykrywa i mapuje krytyczną zachodnią i NATO-wską infrastrukturę podwodną na Bałtyku i Morzu Północnym. Po jego pojawieniu się odnotowano kolejne eksplozje podwodne.

CNN informuje także, że kapitan statku podczas przesłuchań miał przyznać śledczym, iż deklarowane w dokumentach „pokrywy włazów” były w rzeczywistości komponentami dwóch reaktorów jądrowych przypominających te stosowane w okrętach podwodnych. Nie potrafił jednak potwierdzić, czy zawierały paliwo nuklearne.

Okoliczności zatonięcia Ursa Major pozostają niejasne. Według części źródeł kadłub mógł zostać uszkodzony przez torpedę. Właściciel jednostki – rosyjska firma Oboronlogistics – określił zdarzenie jako „ukierunkowany atak terrorystyczny”, twierdząc, że w burcie odnaleziono otwór o wymiarach 50 na 50 cm, a blacha była wygięta do wewnątrz.

Statek wcześniej wykorzystywano m.in. podczas rosyjskich operacji wojskowych w Syrii. Na początku grudnia 2024 roku jednostka zawinęła do portów w Ust-Łudze i Petersburgu, skąd oficjalnie miała płynąć do Władywostoku. Na pokładzie znajdowały się dwa ogromne dźwigi oraz ponad sto kontenerów. Kilka miesięcy wcześniej Oboronlogistics poinformowała, że jej statki uzyskały licencję na transport materiałów jądrowych.

Podczas rejsu Ursa Major był monitorowany przez portugalską marynarkę wojenną, a eskortę zapewniały rosyjskie okręty wojskowe Ivan Gren i Aleksandr Otrakovsky. 22 grudnia portugalskie jednostki zakończyły obserwację. Kilka godzin później statek gwałtownie zwolnił już na wodach hiszpańskich.

Następnego dnia doszło do serii eksplozji na prawej burcie, prawdopodobnie w pobliżu maszynowni. Zginęło dwóch członków załogi, a jednostka utraciła sterowność. Czternastu marynarzy ewakuowano i podjęto z morza przez hiszpańską służbę ratowniczą.

Według źródeł cytowanych przez CNN, statek początkowo wydawał się stabilny i nic nie wskazywało na szybkie zatonięcie. Jednak wieczorem rosyjski okręt Ivan Gren wystrzelił nad miejscem zdarzenia czerwone flary, po czym zarejestrowano kolejne cztery eksplozje. Hiszpańska Narodowa Sieć Sejsmiczna potwierdziła później wykrycie sygnałów przypominających podwodne detonacje.

Wrak Ursa Major spoczywa obecnie na głębokości około 2500 metrów. Hiszpańskie władze przyznają, że odzyskanie rejestratorów danych byłoby niezwykle trudne i kosztowne.

Eksperci cytowani przez CNN podkreślają, że ewentualne przekazanie rosyjskiej technologii nuklearnej Korei Północnej byłoby wydarzeniem bezprecedensowym i mogłoby poważnie wpłynąć na bezpieczeństwo regionu Azji i Pacyfiku.