Europejskie porty biją na alarm. Organizacja ESPO (European Sea Ports Organisation) ostrzega, że obecny system EU ETS dla żeglugi zamiast wspierać dekarbonizację transportu morskiego, zaczyna wypychać biznes i przeładunki poza Unię Europejską. Zdaniem branży Bruksela stworzyła mechanizm, który osłabia konkurencyjność europejskich portów i premiuje terminale spoza UE.

Co raz liczniejsze regulacje, z jakimi sektor morski mierzy się w ostatnich latach, nie pozostawiają wątpliwości – morska transformacja energetyczna jest w toku. Dla podania tylko jednego z wielu przykładów, w 2024 roku unijny System Handlu Emisjami (EU ETS) został rozszerzony tak, aby objąć również transport morski.

Armatorzy kontenerowi coraz wyraźniej dostosowują swoje siatki połączeń między Azją a Europą do nowych regulacji klimatycznych Unii Europejskiej. Jak wynika z analizy firmy badawczej Sea-Intelligence, nowe konfiguracje serwisów planowane na 2026 rok zmniejszają dystans objęty opłatami emisyjnymi w ramach systemu EU ETS średnio o około 11 proc. w porównaniu z siecią połączeń funkcjonującą w 2025 roku.

Od 2024 roku Unia Europejska objęła transport morski systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), wprowadzając jeden z najbardziej znaczących instrumentów klimatycznych ostatnich lat. W praktyce oznacza to, że każda tona CO2 emitowana przez duże jednostki zawijające do portów UE będzie miała swoją cenę. Koszt ten poniosą armatorzy, ale finalnie odczują go importerzy.

W Gdańsku odbyło się spotkanie dotyczące morskiej strategii przemysłowej i propozycji zmian w systemie EU ETS. Wzięli w nim udział m.in. wiceminister infrastruktury Arkadiusz Marchewka i wojewoda pomorska Beata Rutkiewicz.

Zbyt ogólne i mało ambitne propozycje, brak konkretnych zobowiązań i określenia tego, kto, kiedy i jak będzie realizować strategię – to jedne z zarzutów, jakie eksperci Instytutu Reform stawiają projektowi aktualizacji Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu, którego konsultacje zakończyły się w połowie listopada br. Jak podkreślają, brakuje też strategii finansowania transformacji energetyczno-klimatycznej, w tym pomysłu na zagospodarowanie środków z unijnego systemu handlu emisjami EU ETS.

Malta Maritime Forum wyraziło zaniepokojenie „bezpośrednim ryzykiem” prognozując, że operatorzy żeglugowi wycofają się z Malty w wyniku wprowadzenia w przyszłym roku przez Unię Europejską podatku ekologicznego.

Reprezentująca Radę UE (państwa członkowskie) czeska prezydencja i Parlament Europejski osiągnęły w weekend wstępne porozumienie w sprawie reformy unijnego systemu handlu emisjami CO2. Zostaną nimi objęte żegluga morska, budynki i transport drogowy. Zdecydowano również o utworzeniu Społecznego Funduszu Klimatycznego, aby wspierać znajdujące się w trudnej sytuacji gospodarstwa domowe i firmy.

Unia Europejska (dalej: EU) wyznaczyła sobie ambitne cele w zakresie dekarbonizacji sektora transportu morskiego. Transport morski pozostawał jak dotąd jedynym sektorem, w którym UE nie podjęła żadnych konkretnych zobowiązań w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych. Zgodnie z danymi Europejskiej Agencji Środowiska (ang. European Environment Agency, EEA) i Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego (ang. European Maritime Safety Agency, EMSA) z 2021 roku, transport morski odpowiada za 13,5 proc. wszystkich emisji gazów